Gingerol
Gingerol (gingerol), zencefile acı tadını veren maddedir [1]. Zencefilin toprak altı gövdesinde (rizom) bulunur. Birkaç yakın akrabası vardır. En bol olanı 6-gingeroldür, yanında 8-gingerol ve 10-gingerol gelir [2], [10]. Zencefil kurutulunca ya da ısıtılınca gingerolün bir kısmı şogaole (shogaol) dönüşür. Kuru zencefilin daha keskin tadı bundandır [1]. Zencefil ekstraktını gıda üreticisi tat ve koruyucu için [3], takviye üreticisi kapsül için [4], yem üreticisi bitkisel katkı olarak [5], kozmetik üreticisi bitki ekstraktı olarak alır [6].
Zencefilde ne kadar gingerol var?
Zencefilin kokusu ile acısı ayrı maddelerden gelir. Koku uçucu yağdan, acı gingerolden. Uçucu yağın başlıca bileşenleri zingiberen (zingiberene) ve sitraldir. Süperkritik CO₂ (basınç altında sıvı gibi davranan karbondioksit) ile alınan bir ekstraktta bu koku bileşenleri ekstraktın 73 %'ünü tutmuştur [9]. Uçucu yağ buharla uçar, gingerol uçmaz. Bu yüzden zencefil uçucu yağında gingerol yoktur.
Taze zencefilde en bol madde 6-gingeroldür. Araştırmacılar onu zencefilin kimyasal imzası sayar [7]. Kuru zencefilde gingerol biraz azalır, şogaol artar [8]. Şogaol ve zingeron (zingerone) zencefilin kendi ürettiği maddeler değildir. Gingerolün ısıyla dönüştüğü biçimlerdir [10].
Oran çeşide, hasat zamanına ve kurutmaya göre değişir. Hindistan'da 10 çeşidi karşılaştıran bir çalışmada oleoresin (çözücüyle alınan yağlı özüt) verimi en iyi iki çeşitte 11,4 % ve 9,4 % çıkmış, çoğu çeşitte olgunlaştıkça düşmüştür [11]. Miktar bitkinin adından değil, o partinin ölçümünden anlaşılır.
Gingerol, şogaol, zingeron: fark ne?
| Molekül | CAS | Formül | Molar kütle (g/mol) | XLogP | PubChem |
|---|---|---|---|---|---|
| 6-Gingerol | 23513-14-6 | C₁₇H₂₆O₄ | 294,4 | 2,5 | 442793 |
| 8-Gingerol | 23513-08-8 | C₁₉H₃₀O₄ | 322,4 | 4,2 | 168114 |
| 10-Gingerol | 23513-15-7 | C₂₁H₃₄O₄ | 350,5 | 5,3 | 168115 |
| 6-Şogaol | 555-66-8 | C₁₇H₂₄O₃ | 276,4 | 3,7 | 11152 |
| Zingeron | 122-48-5 | C₁₁H₁₄O₃ | 194,2 | 0,8 | 31211 |
| Zingiberen | 495-60-3 | C₁₅H₂₄ | 204,4 | 5,2 | 92776 |
Değerler PubChem'den alınmıştır. XLogP maddenin yağa mı suya mı yakın olduğunu gösterir. Değer büyüdükçe yağı sever. Üç gingerol de yağa yakındır, zincir uzadıkça daha çok.
Sayılar zincir uzunluğudur. 6-, 8- ve 10-gingerol aynı iskeleti taşır, yalnız yan zincirleri uzar [10]. Zincir uzadıkça acı algılayıcısını uyarma gücü artar [14].
Şogaol, gingerolün ısı görmüş hâlidir. Gingerol ısıyla bir su molekülü kaybeder ve şogaol olur [1], [12]. Dönüşüm geri de döner [12]. Şogaol kuru zencefile keskin tadını verir [1]. Bir ekstraktta şogaol payı yüksekse ürün çok ısı görmüştür. Sertifikada bu yüzden ayrı bir satır olarak aranır.
Acılığın kaynağı. Gingerol, acı biberdeki kapsaisinin uyardığı aynı algılayıcıyı (TRPV1) uyarır [14].
Suda çözünmez. Gingeroller suda az çözünür [15]. XLogP değerleri yağa yakın olduklarını gösterir. Sulu bir ürüne doğrudan karışmaz, taşıyıcı ister.
Ne için kullanılıyor?
Gıda: tat ve koruyucu. Gıdada zencefil ekstraktının işi tat vermektir. Zencefil en çeşitli biçimde kullanılan baharatlardan biridir. Sanayi onu toz, uçucu yağ ve oleoresin (çözücüyle çekilen koyu, yağlı özüt) olarak alır [3]. Taze zencefil tadı istenirse gingerol, kuru zencefil tadı istenirse şogaol öne çıkar [1]. Koruyucu olarak da denenmiştir. 12,8 % gingerol içeren bir oleoresin, buzdolabında 35 gün bekletilen şeker kamışı suyunda bakteri ve mantarı 200 ile 300 ppm'de (milyonda kısım) durdurmuştur [16].
Takviye: bulantı. Zencefil takviyesinin en bilinen işi bulantıdır. Gebelikte ve kemoterapide denenmiş, bulantıyı hafifletmiştir. 12 çalışma ve 1.278 gebeyi toplayan bir inceleme, zencefilin bulantıyı plaseboya (etkisiz karşılaştırma ürünü) göre azalttığını bildirir. Etki günde 1,5 g'ın altındaki dozlarda daha belirgindir [17]. Kemoterapi alan 576 hastada günde 0,5 ile 1,0 g zencefil ilk gün bulantısını azaltmıştır [18]. Bu çalışmaların ürünü zencefil tozu ya da ekstraktıdır.
Takviye: eklem. Eklem ağrısında zencefil ekstraktı küçük bir rahatlama vermiştir. Diz kireçlenmesi olan 261 hastada 6 haftalık bir çalışmada zencefil ekstraktı alanların 63 %'ünde, plasebo alanların 50 %'sinde ayakta diz ağrısı azalmıştır. Kullanılan ürün zencefil ile galangal (zencefilin akrabası bir kök, Alpinia galanga) karışımıydı. Mide yakınması zencefil grubunda daha sıktı: 59 hastaya karşı 21 [19]. 5 çalışma ve 593 hastayı toplayan bir inceleme ağrıda küçük ama kayda değer bir azalma bulur ve kanıtı orta kalitede sayar [20]. Daha yeni bir inceleme aynı yönde etki bulmuştur [21].
Takviye: kilo ve kan şekeri. Kilo ve kan şekeri takviyelerinde zencefil kiloyu, bel çevresini ve açlık şekerini biraz düşürmüştür. 14 çalışma ve 473 kişiyi toplayan bir inceleme zencefil alanlarda vücut ağırlığı, bel-kalça oranı, açlık kan şekeri ve insülin direncinde (vücudun insüline yanıt vermemesi) düşüş, HDL (iyi) kolesterolde yükselme bildirir [22].
Yem. Yemde zencefil etlik piliçte bağırsaktaki zararlı bakteriyi azaltıp yararlı bakteriyi artırmış, kesimde et payını yükseltmiştir. Doz aşılınca yem verimi düşer. Etlik piliçte yeme 5 g/kg zencefil tozu katılan 144 hayvanlık bir denemede yem tüketimi ve yemden yararlanma (bir kilo canlı ağırlık için harcanan yem) değişmemiştir. Karkas verimi (kesimde elde edilen et payı) artmış, kan kolesterolü düşmüştür [23]. 5, 10 ve 15 g/kg tozla başka bir deneme canlı ağırlık kazancında artış ve yem tüketiminde azalma bildirir [24]. 432 piliçte zencefil ekstraktı 1,5 %'e kadar büyümeyi etkilememiş, 3 %'te yemden yararlanmayı bozmuştur. Bağırsakta E. coli (zararlı bakteri) azalmış, Lactobacillus (yararlı bakteri) artmıştır [5]. Ekstraktta 3 % fazla gelmiştir.
Kozmetik. Kozmetikte zencefil ekstraktı en çok saç ürünlerinde geçer. Zencefil kök ekstraktının kozmetik bileşen adı (INCI) Zingiber Officinale Root Extract'tır. Saç ürünlerinde bu bulgu dikkate alınır: 6-gingerol laboratuvarda yaşatılan insan saç köklerinde saç uzamasını yavaşlatmıştır [6].
Yüzde 5 mi, yüzde 30 mu: hangi ekstrakt?
Zencefil dört biçimde satılır. Gingerol üçünde vardır.
| Biçim | Nasıl elde edilir | Gingerol | Yanında ne gelir |
|---|---|---|---|
| Kuru zencefil tozu | kurutulmuş, öğütülmüş rizom | düşük (1 %'in altında) [25] | lif, nişasta, uçucu yağ |
| Uçucu yağ | buhar distilasyonu | yok | zingiberen, sitral: koku [11] |
| Oleoresin | aseton, etanol ya da CO₂ ile alınan yağlı özüt | aseton ile 12,8 % [16], CO₂ ile 25 ile 26 % 6-gingerol [26], [27] | uçucu yağ, yağ asitleri [10] |
| Zenginleştirilmiş fraksiyon | oleoresinin kolon kromatografisiyle (karışımı bileşenlerine ayıran yöntem) ayrıştırılması | 76 % 6-gingerol [27] | çok az uçucu yağ |
Takviye piyasasında ekstraktlar çoğunlukla "gingerol 5 %" gibi bir orana standardize edilir. Üretici o oranı her partide garanti eder. Oran yükseldikçe ürün konsantre olur, kilogram fiyatı da yükselir. Seçim üç soruya bağlıdır.
- Ne kadar gingerol lazım? 1 kg sosta 1 g 6-gingerol hedefleniyorsa 12,8 %'lik oleoresinden 7,8 g, 25 %'lik CO₂ ekstraktından 4 g, 76 %'lık fraksiyondan 1,3 g yeter [16], [26], [27]. Üçü aynı gingerolü verir. Fark yanında gelen koku, renk ve hacimdir. Rakamlar örnektir.
- Koku isteniyor mu? Sos, çay ve şekerlemede zencefil aroması istenir. Oleoresin uçucu yağı da taşır [3]. Kapsülde yer dardır. Aynı gingerol için 25 %'lik ekstrakt 76 %'lık fraksiyonun üç katı yer tutar [26], [27]. Uçucu yağ koku verir, gingerol vermez.
- Ürün ne kadar ısı görmüş? Şogaol oranı belgede yazar (bkz. "Analiz raporu nasıl okunur?").
Süperkritik CO₂ ile zencefil ekstraksiyonu üzerine 1990'lı yıllardan beri yayın vardır [9]. Peru zencefilinden CO₂ ile alınan bir ekstraktta toplam gingerol yaklaşık 29 %, toplam şogaol yaklaşık 10 % ölçülmüştür. Verim kuru rizomun 2,6 %'sıdır [26]. Başka bir çalışma CO₂ ekstraktında 26 % 6-gingerol bulmuş, kolon kromatografisiyle 76 %'a çıkarmıştır [27]. Aseton oleoresininde 12,8 % gingerol ölçülmüştür [16].
Analiz raporu nasıl okunur?
Yöntem. Gingerol HPLC (sıvı kromatografisi) ile ölçülür. HPLC karışımı bileşenlerine ayırır, her birini ayrı sayar. Sertifikada yöntemin adı yazar.
"Toplam gingerol" neyi toplar? Bir belgede 6-, 8- ve 10-gingerol toplanır, başka bir belgede gingerol ile şogaol. Hangisi olduğu belgede yazar.
Şogaol satırı ısı geçmişidir. Şogaol gingerolün ısıyla dönüşmüş biçimidir [12]. Gingerole oranı ekstraktın ne kadar ısı gördüğünü gösterir [28].
Spesifikasyon ile sonuç ayrı şeylerdir. Spesifikasyon üreticinin sözüdür. Ölçülen değer o partinin sonucudur. Teknik veri formu (TDS) genel belgedir. Analiz sertifikası (CoA) partiye aittir.
Kaliteyi ne gösterir?
Gingerol profili. Toplamın hangi bileşenleri kapsadığı (6-, 8-, 10-gingerol ve 6-şogaol) belgede yazar.
Şogaol ve zingeron payı. İkisi de gingerolün ısıyla dönüştüğü biçimlerdir [10], [12]. Yüksek pay sert kurutmanın ya da uzun ısıl işlemin izidir.
Uçucu yağ. Oleoresinle gelen uçucu yağ aroma katar [3], [11].
Çözücü kalıntısı. Kalıntı, ekstraksiyon çözücüsüne bağlıdır. CO₂ ekstraksiyonunda organik çözücü kullanılmaz. Yardımcı çözücü (etanol) kullanıldıysa teknik veri sayfasında etanol kalıntısı satırı bulunur.
Hammadde testleri. Pestisit, aflatoksin, okratoksin ve PAH (benzo(a)piren dahil) sonuçları teknik veri sayfasında (TDS) yer alır.
Formülde nasıl davranır?
Isı. Gingerol sulu ortamda pH 4'te en kararlıdır. Sıcaklık ve asit şogaole dönüşümü hızlandırır [12]. Pişirme ve kurutma gibi ısıl işlemler şogaolü artırır, tadı keskinleştirir [1], [8], [13]. Isıl işlem gören üründe gingerol hedefi şogaolle birlikte düşünülür.
Saklama. CO₂ oleoresini 0, 20 ve 40 °C'de 180 gün bekletildiğinde toplam fenolik (gingerolleri de kapsayan geniş bir bileşik sınıfı) ve antioksidan değerleri düşmemiştir [26]. Kapalı ve dolu kapta, serin ve karanlıkta saklanır. Isı şogaolü artırır [12].
Acılık. Kapsül dışı üründe kullanılabilecek miktarı acılık sınırlar [14].
Güvenlik belgesi ve etiket. Oleoresinle çalışırken ürünün güvenlik bilgi formuna (SDS) uyulur. Etikette hangi tanımlayıcının yazılacağı ürün sınıfına ve mevzuata bağlıdır.
Kaynaklar
- Semwal R., Semwal D. et al. (2015). Gingerols and shogaols: Important nutraceutical principles from ginger. Phytochemistry. https://doi.org/10.1016/j.phytochem.2015.07.012
- Gao Y., Lu Y. et al. (2024). Preparation, pungency and bioactivity of gingerols from ginger (Zingiber officinale Roscoe): a review. Critical Reviews in Food Science and Nutrition. https://doi.org/10.1080/10408398.2022.2124951
- Govindarajan V., Connell D. (1983). Ginger — chemistry, technology, and quality evaluation: Part 1. CRC Critical Reviews in Food Science and Nutrition. https://doi.org/10.1080/10408398209527343
- Lete I., Allué J. (2016). The Effectiveness of Ginger in the Prevention of Nausea and Vomiting during Pregnancy and Chemotherapy. Integrative Medicine Insights. https://doi.org/10.4137/imi.s36273
- Dosu G., Obanla T. et al. (2023). Supplementation of ginger root extract into broiler chicken diet: effects on growth performance and immunocompetence. Poultry Science. https://doi.org/10.1016/j.psj.2023.102897
- Miao Y., Sun Y. et al. (2013). 6-Gingerol Inhibits Hair Shaft Growth in Cultured Human Hair Follicles and Modulates Hair Growth in Mice. PLoS ONE. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0057226
- Jolad S., Lantz R. et al. (2004). Fresh organically grown ginger (Zingiber officinale): composition and effects on LPS-induced PGE2 production. Phytochemistry. https://doi.org/10.1016/j.phytochem.2004.06.008
- Jolad S., Lantz R. et al. (2005). Commercially processed dry ginger (Zingiber officinale): Composition and effects on LPS-stimulated PGE2 production. Phytochemistry. https://doi.org/10.1016/j.phytochem.2005.05.007
- Bartley J., Foley P. (1994). Supercritical fluid extraction of Australian-grown ginger (Zingiber officinale). Journal of the Science of Food and Agriculture. https://doi.org/10.1002/jsfa.2740660314
- Connell D., Sutherland M. (1969). A re-examination of gingerol, shogaol, and zingerone, the pungent principles of ginger (Zingiber officinale Roscoe). Australian Journal of Chemistry. https://doi.org/10.1071/ch9691033
- Kiran C., Chakka A. et al. (2013). Influence of Cultivar and Maturity at Harvest on the Essential Oil Composition, Oleoresin and [6]-Gingerol Contents in Fresh Ginger from Northeast India. Journal of Agricultural and Food Chemistry. https://doi.org/10.1021/jf400095y
- Bhattarai S., Tran V. et al. (2001). The Stability of Gingerol and Shogaol in Aqueous Solutions. Journal of Pharmaceutical Sciences. https://doi.org/10.1002/jps.1116
- Ko M., Nam H. et al. (2019). Conversion of 6-gingerol to 6-shogaol in ginger (Zingiber officinale) pulp and peel during subcritical water extraction. Food Chemistry. https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2018.07.078
- Dedov V., Tran V. et al. (2002). Gingerols: a novel class of vanilloid receptor (VR1) agonists. British Journal of Pharmacology. https://doi.org/10.1038/sj.bjp.0704925
- Mukkavilli R., Yang C. et al. (2017). Absorption, Metabolic Stability, and Pharmacokinetics of Ginger Phytochemicals. Molecules. https://doi.org/10.3390/molecules22040553
- Murthy P., Gautam R. et al. (2015). Ginger Oleoresin Chemical Composition, Bioactivity and Application as Bio-Preservatives. Journal of Food Processing and Preservation. https://doi.org/10.1111/jfpp.12428
- Viljoen E., Visser J. et al. (2014). A systematic review and meta-analysis of the effect and safety of ginger in the treatment of pregnancy-associated nausea and vomiting. Nutrition Journal. https://doi.org/10.1186/1475-2891-13-20
- Ryan J., Heckler C. et al. (2012). Ginger (Zingiber officinale) reduces acute chemotherapy-induced nausea: a URCC CCOP study of 576 patients. Supportive Care in Cancer. https://doi.org/10.1007/s00520-011-1236-3
- Altman R., Marcussen K. (2001). Effects of a ginger extract on knee pain in patients with osteoarthritis. Arthritis & Rheumatism. https://doi.org/10.1002/1529-0131(200111)44:11<2531::aid-art433>3.0.co;2-j
- Bartels E., Folmer V. et al. (2015). Efficacy and safety of ginger in osteoarthritis patients: a meta-analysis of randomized placebo-controlled trials. Osteoarthritis and Cartilage. https://doi.org/10.1016/j.joca.2014.09.024
- Araya-Quintanilla F. (2020). Effectiveness of Ginger on Pain and Function in Knee Osteoarthritis: A PRISMA Systematic Review and Meta-Analysis. Pain Physician. https://doi.org/10.36076/ppj.2020/23/e151
- Maharlouei N., Tabrizi R. et al. (2019). The effects of ginger intake on weight loss and metabolic profiles among overweight and obese subjects: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Critical Reviews in Food Science and Nutrition. https://doi.org/10.1080/10408398.2018.1427044
- Zhang G., Yang Z. et al. (2009). Effects of ginger root (Zingiber officinale) processed to different particle sizes on growth performance, antioxidant status, and serum metabolites of broiler chickens. Poultry Science. https://doi.org/10.3382/ps.2009-00165
- Al-Khalaifah H., Al-Nasser A. et al. (2022). Effect of Ginger Powder on Production Performance, Antioxidant Status, Hematological Parameters, Digestibility, and Plasma Cholesterol Content in Broiler Chickens. Animals. https://doi.org/10.3390/ani12070901
- Schwertner H., Rios D. et al. (2006). Variation in Concentration and Labeling of Ginger Root Dietary Supplements. Obstetrics & Gynecology. https://doi.org/10.1097/01.aog.0000217697.33787.8c
- Cárdenas-Toro F., Meza-Coaquira J. et al. (2025). Supercritical CO2 Extraction of Oleoresin from Peruvian Ginger (Zingiber officinale Roscoe): Extraction Yield, Polyphenol Content, Antioxidant Capacity, Chemical Analysis and Storage Stability. Molecules. https://doi.org/10.3390/molecules30051013
- Swapna Sonale R., Kadimi U. (2014). Characterization of gingerol analogues in supercritical carbon dioxide (SC CO2) extract of ginger (Zingiber officinale, R.,). Journal of Food Science and Technology. https://doi.org/10.1007/s13197-012-0851-4
- Schwertner H., Rios D. (2007). High-performance liquid chromatographic analysis of 6-gingerol, 8-gingerol, 10-gingerol, and 6-shogaol in ginger-containing dietary supplements, spices, teas, and beverages. Journal of Chromatography B. https://doi.org/10.1016/j.jchromb.2007.05.011