Kütüphane: Mirsen

Mirsen

Mirsen (beta-mirsen), ardıç meyvesi yağının yüzde 5 ile 20'sini oluşturan terpendir (terpen, bitkilerin uçucu koku maddesi ailesi). Yağın ana bileşeni alfa-pinendir [1]. Şerbetçiotu yağında ise başı çeker ve şerbetçiotunun en güçlü koku maddelerinden biridir, kokusu sardunya benzeri diye tarif edilmiştir [2]. Gıda ve içki üreticisi onu ardıç aroması olarak, kozmetik ve parfüm üreticisi koku maddesi olarak alır. Ardıç yağının değeri tek molekülde değil, mirsenle birlikte gelen bütündedir.

Ardıcın neresinde, ne kadar var?

Meyvede, alfa-pinenin yanında. Ardıç (adi ardıç, Juniperus communis) meyvesi yağı olgun meyvelerin buhar distilasyonuyla alınır. Bulgaristan'dan bir yağda alfa-pinen 51,4 %, mirsen 8,3 %, sabinen 5,8 %, limonen 5,1 %, beta-pinen 5,0 % ölçülmüştür [3]. Kuzey Yunanistan'da yeşil ve siyah meyvelerden alınan yağlarda alfa-pinen 27,2 ile 62,0 %, limonen 1,3 ile 31,0 %, mirsen 5,4 ile 20,2 %, sabinen 0,3 ile 16,5 % arasında değişmiştir [1]. İki ardıç tipinde alfa-pinen 26,8 ile 42,7 % bulunmuş, mirsen tipe göre değişmiş ve yazarlar mirseni iki kemotipi (aynı türün farklı bileşimli tiplerini) ayıran gösterge olarak önermiştir [4].

Tür oranı değiştirir. Altı ardıç türünde ilk üç bileşen türe göre değişmiştir [5]. Adi ardıçta alfa-pinen, germakren D (daha ağır bir terpen) ve mirsen öndedir. Katran ardıcında (J. oxycedrus) mirsen birinci sıradadır. Boylu ardıçta (J. excelsa) sedrol (ağır, odunsu kokulu bir bileşen) öne çıkar. Katran ardıcı meyvesinde alfa-pinen 30,1 ile 66,4 %, mirsen 6,1 ile 34,8 % arasında değişmiş, olgunlaşmayla oksijenli bileşenler (alkol ve ester gibi) artmıştır [6]. Boylu ardıç meyvesinde sedrol 42,8 %, alfa-pinen 17,4 % ölçülmüştür [7]. Adi ardıç ile katran ardıcının yaprak ve meyvesi birlikte ölçüldüğünde adi ardıçta sabinen 19 ile 30 %, alfa-pinen 12 ile 24 %, mirsen 9 ile 20 % bulunmuştur. Katran ardıcında alfa-pinen iki kısımda da 85 ile 92 % ile neredeyse tek başına kalmıştır [8].

Yaprak yağı meyve yağı değildir. Ticari ardıç yaprak yağında sabinen 22,8 %, beta-pinen 10,7 %, gama-kadinen (ağır bir terpen) 10,6 % ölçülmüştür [9].

Distilasyon süresi profili keser. Aynı meyve partisinden ilk dakikalarda toplanan yağ alfa-pinen, beta-pinen, mirsen, sabinen ve limonen bakımından zengin çıkmıştır. Yazarlar aynı partiden farklı profilli, katkısız yağlar üretilebileceğini yazar [10]. Oran meyvenin adından değil ölçümden okunur.

Mirsen, osimen, alfa-pinen: fark ne?

MolekülCASFormülMolar kütle (g/mol)XLogPPubChem
Mirsen123-35-3C₁₀H₁₆136,24,331253
Osimen13877-91-3C₁₀H₁₆136,24,318756
Alfa-pinen80-56-8C₁₀H₁₆136,22,86654
Beta-pinen127-91-3C₁₀H₁₆136,23,114896
Sabinen3387-41-5C₁₀H₁₆136,23,118818
Limonen138-86-3C₁₀H₁₆136,23,422311
Terpinen-4-ol562-74-3C₁₀H₁₈O154,32,211230
Germakren D23986-74-5C₁₅H₂₄204,44,75317570

Değerler PubChem'den alınmıştır. XLogP maddenin yağa mı suya mı yakın olduğunu gösterir. Değer büyüdükçe yağı sever. Mirsen 4,3 ile on karbonlu moleküller içinde osimenle birlikte en yağ sevenidir ve suda çok az çözünür. İlk altı satırın formülü aynıdır (C₁₀H₁₆): aynı atomlar, farklı diziliş, farklı koku. Mirsen ve osimen zincir yapılıdır, osimen mirsenin çift bağı başka yerde olan ikizidir. Pinenler ve sabinen halkalıdır.

Ardıç yağı saklamada kararlıdır. Ardıç yağı bir yıl farklı koşullarda saklandığında toplam bileşim ölçülür biçimde değişmemiş, yazarlar ardıç yağını kararlı saymıştır [11].

Ne için kullanılıyor?

Gıda ve içki: cinin ardıç karakteri. Ardıç yağı gıdada en çok cine ardıç karakterini vermek için kullanılır. Cin, tarımsal alkolün ardıç meyvesi ve öteki bitkilerle yeniden damıtılmasıyla yapılır ve karakteristik tadını ardıçtan alır [12]. Ardıcın cine kattığı koku bileşenleri meyvenin bölgesine ve kurutma yöntemine göre değişmiştir. Kurutma suda az çözünen bileşenleri artırmış, çok çözünenleri azaltmıştır [13]. Aroma yağın miktarına değil bileşiminin dağılımına bağlıdır. Şerbetçiotunda da aynı kural görülmüştür: 23 partiyle yapılan denemede toplam yağ miktarı ile aroma yoğunluğu arasında ilişki bulunmamıştır [14].

Kozmetik ve parfüm: koku maddesi. Kozmetikte ve parfümde ardıç yağından beklenen tek şey kokudur. Güvenlik değerlendirmesi de ardıç yağlarını kozmetikte yalnız koku maddesi olarak kaydeder [16].

Aromaterapi: farede işe yaramıştır. Mirsen aromaterapi ürününde gevşetici ve uyku getirici etki için ilgi görür. Farede kısa aralıklarla koklatılan mirsen buharı dişilerde kaygı davranışını azaltmıştır [17]. Uykusuz bırakılmış farelerde mirsen uykuya dalmayı hızlandırmış ve uyku süresini uzatmıştır [18]. Çalışmalar saf mirsenle yapılmıştır.

Meyve yağı mı, yaprak yağı mı: hangi biçim?

BiçimNasıl elde edilirMirsenYanında ne gelir
Ardıç meyvesi yağıolgun meyvenin buhar distilasyonu5,4 ile 20,2 % [1], kemotipe göre değişir [4]alfa-pinen 27,2 ile 62,0 % [1], sabinen, limonen, beta-pinen, germakren D [3], [5]
Ardıç yaprak yağıyaprakların buhar distilasyonuyaprak ve meyve birlikte 9 ile 20 % [8]sabinen 22,8 %, beta-pinen 10,7 %, gama-kadinen 10,6 % [9]
Katran ardıcı meyve yağıkatran ardıcı meyvesinin buhar distilasyonu6,1 ile 34,8 % [6]alfa-pinen 30,1 ile 66,4 % [6]

Uçucu yağlar çoğu zaman yenebilir bir yağ içinde seyreltilerek de satılır. Oranın neye göre verildiği, yağın kendisine mi yoksa seyreltilmiş ürüne mi, ürün belgesinde yazar.

Neden tek molekül değil, ardıç yağı? İçki üreticisi için cevap karakterdir. Cinin ardıç karakteri tek bir kokudan değil, alfa-pinen, sabinen, limonen ve germakren D'nin mirsenle birlikte verdiği bütünden gelir [3], [5]. Ardıç yağı bu bütünü tek kalemde verir. İçkideki ardıç notası bölgeye ve kurutmaya göre değişir [13], yağın sertifikası ise profili sabitler. Parfüm üreticisi için fark daha belirgindir: limonen ve linalool sayfalarında olduğu gibi kokuyu zenginleştiren şey yan bileşenlerdir, tek molekül düz kalır.

Seçim dört soruya bağlıdır.

  • Hangi profil isteniyor? Alfa-pinen ağırlıklı klasik ardıç profili mi [3], mirseni yüksek kemotip mi [4]? İkisi de gerçek ardıçtır, sertifikadaki oran seçer.
  • Yağ mı, sulu ürün mü? Mirsen suda çok az çözünür. Sulu üründe emülsiyon (yağ ile suyun karıştırıldığı ürün) ya da taşıyıcı gerekir.
  • Ne kadar lazım? 1 ton ambalaj filmine 1 kg ardıç yağı katılıyorsa (binde bir, bir ambalaj çalışmasının alt oranı [15]) ve yağ 8,3 % mirsen taşıyorsa [3] filmde 83 mg/kg mirsen olur. Rakamlar örnektir.
  • Fiyat. Mirsen ardıç yağında 5 ile 35 % arasında değiştiği için [1], [6] kilogram mirsen fiyatı iki yağ arasında kat kat farklı çıkabilir. Alıcı profil için ödüyorsa kıyas profile göre yapılır.

Analiz raporu nasıl okunur?

Yöntem. Ardıç yağı gaz kromatografisiyle (GC, uçucu karışımı bileşenlerine ayırıp her birinin payını ölçen yöntem) ölçülür, bileşenler kütle spektrometresiyle tanınır. Yüzdeler çoğu zaman bileşenlerin birbirine göre payıdır (alan normalizasyonu).

Alfa-pinen ile mirsen birlikte okunur. Mirsen tek başına tür söylemez: katran ardıcında birinci bileşen olabilir [5] ve 34,8 %'e çıkabilir [6]. Alfa-pinen de tek başına tür söylemez: katran ardıcı meyvesinde 30,1 ile 66,4 % ölçülmüş [6], başka bir ölçümde 85 ile 92 % bulunmuştur [8]. Sedrol yüksekse yağ boylu ardıçtan olabilir [7]. Gama-kadinen yaprak yağının ayırıcı satırı olabilir [9].

Spesifikasyon ile sonuç ayrı şeylerdir. Spesifikasyon üreticinin sözüdür, ölçülen değer o partinin sonucudur. Teknik veri formu (TDS) genel belgedir, analiz sertifikası (CoA) partiye aittir.

Kaliteyi ne gösterir?

Tür, kısım ve kesim. Alfa-pinen ile mirsen oranı, sedrol ve gama-kadinen satırları türü ve kısmı gösterir [6], [7], [9].

Çözücü kalıntısı ve hammadde testleri. Kalıntı, ekstraksiyon çözücüsüne bağlıdır. CO₂ ekstraksiyonunda organik çözücü kullanılmaz, yardımcı çözücü (etanol) kullanıldıysa teknik veri sayfasında etanol kalıntısı satırı bulunur. Bitkisel hammaddede pestisit ve ağır metal sonuçları teknik veri sayfasında (TDS) yer alır.

Formülde nasıl davranır?

Saklama. Kapalı ve dolu kapta, serin ve karanlıkta saklanır.

Su ve ısı. Suda çok az çözünür, alkolde ve yağda çözünür. Siklodekstrinle (halka biçimli şeker, molekülü içine alır) kapsüllenen mirsenin salımı ısıtılarak ölçülmüş, ilk saatlerde düzensiz, 20 saatten sonra sabit hızda sürmüştür [19].

Kozmetik etiketi: mirsen listede değil, pinen ve limonen listede. Mirsen, Avrupa Birliği'nin kozmetikte etikete yazılması zorunlu koku alerjenleri listesinde yer almaz. Ardıç yağıyla birlikte gelen alfa-pinen 2023'te bu listeye eklenmiştir, limonen ise listede zaten vardı. Kalıcı üründe 0,001 %, durulanan üründe 0,01 % eşiğini aşan alerjenin adı etikette yazılır ve bu yükümlülük yeni ürünler için 31 Temmuz 2026'da başlamıştır [21].

Gıda katkısı olarak mevzuat. Doğal kaynaklı mirsen, ardıç yağı dâhil, serbesttir. ABD sentetik mirseni 2018'de Delaney Maddesi gereği gıda katkısı listesinden çıkarmıştır. Kaliforniya'da satışta Prop 65 uyarı etiketi gerekebilir [20].

Güvenlik belgesi. Ekstraktla çalışırken ürünün güvenlik bilgi formuna (SDS) uyulur. Taşıma ve depolama sınıfı SDS'ten okunur.

Kaynaklar

  1. Koukos P., Papadopoulou K. (1997). Essential Oil of Juniperus communis L. Grown in Northern Greece: Variation of Fruit Oil Yield and Composition. Journal of Essential Oil Research. https://doi.org/10.1080/10412905.1997.9700711
  2. Brendel S., Hofmann T. et al. (2019). Characterization of Key Aroma Compounds in Pellets of Different Hop Varieties (Humulus lupulus L.) by Means of the Sensomics Approach. Journal of Agricultural and Food Chemistry. https://doi.org/10.1021/acs.jafc.9b05174
  3. Höferl M., Stoilova I. et al. (2014). Chemical Composition and Antioxidant Properties of Juniper Berry (Juniperus communis L.) Essential Oil. Action of the Essential Oil on the Antioxidant Protection of Saccharomyces cerevisiae Model Organism. Antioxidants. https://doi.org/10.3390/antiox3010081
  4. Ložienė K., Labokas J. et al. (2010). Chromatographic Evaluation of the Composition of Essential Oil and α-Pinene Enantiomers in Juniperus communis L. Berries during Ripening. Journal of Essential Oil Research. https://doi.org/10.1080/10412905.2010.9700370
  5. Zheljazkov V., Kacaniova M. et al. (2018). Essential oil composition, antioxidant and antimicrobial activity of the galbuli of six juniper species. Industrial Crops and Products. https://doi.org/10.1016/j.indcrop.2018.08.013
  6. Llorens-Molina J., Ygueravide B. et al. (2019). Essential oil composition of berries of Juniperus oxycedrus L. ssp. oxycedrus according to their ripening stage. Journal of Essential Oil Research. https://doi.org/10.1080/10412905.2019.1583140
  7. Avci A., Bilir N. (2014). Variation in Essential Oil Content and Composition of Crimean Juniper (Juniperus excelsa) Berries during the Growth Periods. Journal of Essential Oil Bearing Plants. https://doi.org/10.1080/0972060x.2014.895183
  8. Foudil-Cherif Y., Yassaa N. (2012). Enantiomeric and non-enantiomeric monoterpenes of Juniperus communis L. and Juniperus oxycedrus needles and berries determined by HS-SPME and enantioselective GC/MS. Food Chemistry. https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2012.06.073
  9. Kumar A., Yadav L. et al. (2007). Chemical Composition of Commercial Juniperus communis L. Leaf Oil. Journal of Essential Oil Bearing Plants. https://doi.org/10.1080/0972060x.2007.10643560
  10. Zheljazkov V., Semerdjieva I. et al. (2017). Antimicrobial and antioxidant activity of Juniper galbuli essential oil constituents eluted at different times. Industrial Crops and Products. https://doi.org/10.1016/j.indcrop.2017.08.057
  11. Odak I., Lukic T. et al. (2018). Impact of Storage Conditions on Alteration of Juniper and Immortelle Essential Oils. Journal of Essential Oil Bearing Plants. https://doi.org/10.1080/0972060x.2018.1489309
  12. Dou Y., Mäkinen M. et al. (2023). Analysis of Volatile and Nonvolatile Constituents in Gin by Direct-Infusion Ultrahigh-Resolution ESI/APPI FT-ICR Mass Spectrometry. Journal of Agricultural and Food Chemistry. https://doi.org/10.1021/acs.jafc.3c00707
  13. Pauley M., Hill A. (2025). Sources of variance in the volatile contribution of juniper to gin. Journal of the Institute of Brewing. https://doi.org/10.58430/jib.v131i2.72
  14. Vollmer D., Shellhammer T. (2016). Influence of Hop Oil Content and Composition on Hop Aroma Intensity in Dry-Hopped Beer. Journal of the American Society of Brewing Chemists. https://doi.org/10.1094/asbcj-2016-4123-01
  15. Bhatia S., Jawad M. et al. (2025). Development and Characterization of Potato Starch–Pectin-Based Active Films Enriched With Juniper Berry Essential Oil for Food Packaging Applications. Food Science & Nutrition. https://doi.org/10.1002/fsn3.4688
  16. Cosmetic Ingredient Review Expert Panel (2001). Final Report on the Safety Assessment of Juniperus Communis Extract, Juniperus Oxycedrus Extract, Juniperus Oxycedrus Tar, Juniperus Phoenicea Extract, and Juniperus Virginiana Extract. International Journal of Toxicology. https://doi.org/10.1080/10915810160233758
  17. Wagner J., Gambell E. et al. (2024). Sex Differences in the Anxiolytic Properties of Common Cannabis Terpenes, Linalool and β-Myrcene, in Mice. NeuroSci. https://doi.org/10.3390/neurosci5040045
  18. Chen L., Liu Y. et al. (2024). Beta-Myrcene as a Sedative–Hypnotic Component from Lavender Essential Oil in DL-4-Chlorophenylalanine-Induced-Insomnia Mice. Pharmaceuticals. https://doi.org/10.3390/ph17091161
  19. Li Z., Wen W. et al. (2021). Release Characteristics of an Essential Oil Component Encapsulated with Cyclodextrin Shell Matrices. Current Drug Delivery. https://doi.org/10.2174/1567201817666200731164902
  20. Felter S., Llewelyn C. et al. (2020). How the 62-year old Delaney Clause continues to thwart science: Case study of the flavor substance β-myrcene. Regulatory Toxicology and Pharmacology. https://doi.org/10.1016/j.yrtph.2020.104708
  21. Avrupa Komisyonu (2023). Commission Regulation (EU) 2023/1545 of 26 July 2023 amending Regulation (EC) No 1223/2009 as regards labelling of fragrance allergens in cosmetic products. Official Journal of the European Union. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/1545/oj