Glabridin

Glabridin, meyan kökünün yağda çözünen başlıca bitki bileşenlerinden biridir. Kimyada izoflavan denen aileye girer ve 1976'dan beri tanımlıdır [1]. Kökün suda çözünen ve tatlı olan maddesi glisirizin farklı bir maddedir. İkisi aynı bitkiden çıkar, aynı üründe bulunmaz. Kozmetik üreticisi glabridini cilt aydınlatıcı ürünler için alır [2]. Takviye tarafında aynı yağ seven flavonoit fraksiyonu bir yağ içinde çözelti olarak satılır [3]. Glabridin ayrıca Glycyrrhiza glabra'nın türe özgü bileşeni olarak bildirilir. Öteki iki ticari türde beklenmez [4].

Meyan kökünde ne kadar var?

Önce hangi meyan? Ticarette üç Glycyrrhiza türü dolaşır. Dört genetik belirteçle kimliği doğrulanan 117 meyan örneğinde glabridin G. glabra, likokalkon A G. inflata, glisikumarin G. uralensis için türe özgü bileşen çıkmıştır. Örneklerin 6 %'si ve melezler bu kuralın dışında kalmıştır [4]. "Meyan kökü ekstraktı" adı tek başına glabridin vaat etmez. Belirteç, türü ayırt ettiren bileşen demektir.

Kökte ve toprak altı sürgünde, az miktarda. Etanol ve su karışımıyla çalışılan bir ekstraksiyonda bir Çin meyanı örneğinden kilogram başına 0,92 g glabridin ve 2,4 g glisirizin alınmıştır. Çalışma türü bildirmemiştir [5]. Başka bir çalışmada 10 g meyan kökünden saflığı 95 %'in üstünde 16 mg glabridin elde edilmiştir [6].

Ekstraktta oran yönteme bağlıdır. Aynı çalışmada ham ekstraktın glabridin oranı 0,2 % iken katı faz ayırmadan sonra 35,2 %'e çıkmıştır [6]. Bir meyan ekstraktında glabridin 3,9 % ölçülmüştür [7]. Bir ham ekstraktta glabridin 11,6 % ile en bol bileşen çıkmıştır [8]. Miktar bitkinin adından değil ölçümden anlaşılır.

Yanında ne gelir. Aynı yağ seven fraksiyondan hispaglabridin A, hispaglabridin B, 4'-O-metilglabridin, izolikiritijenin ve formononetin de çıkar [8]. Glabren de aynı köke aittir [9].

Glabridin, glisirizin, glabren: fark ne?

Değerler PubChem'den alınmıştır. Glisirizin piyasada glisirizik asit adıyla da geçer, ikisi tek maddedir. XLogP maddenin yağa mı suya mı yakın olduğunu gösterir. Değer büyüdükçe yağı sever. Glabridin 3,9 ile yağ tarafındadır. Kojik asit -0,9 ile su tarafındadır. Glisirizinin XLogP değeri de yüksek görünür. Ama molekül iki şeker taşır ve suda çözünür. Tek bir sayı her zaman yetmez.

Glabren sertifikada görülmesi istenen bir satırdır. Glabridinle aynı kökten gelen yakın akrabasıdır. Tirozinaz üzerinde ölçülen engelleme gücü 3,5 µmol/L, izolikiritijeninki 8,1 µmol/L bulunmuştur [9]. Aynı çalışmada ekstraktın etkisi, içindeki glabridin düzeyinden beklenenin üstünde çıkmıştır [9]. Ekstraktın davranışı tek bir bileşenin oranından okunmaz.

Tatlı olan glabridin değildir. Meyan kökünün tatlı tadını ve meyanın bilinen kan basıncı etkisini glisirizin verir. Duyarlı kişilerde günde 100 mg glisirizin bu etkiyi çıkarmaya yeter, yazarlar 10 mg/gün'ü çoğu sağlıklı erişkin için güvenli alım sayar [10]. Ürünün hangi fraksiyondan geldiği bu yüzden sertifikadan okunur.

Ne için kullanılıyor?

Cilt aydınlatma, kozmetik. Glabridin fare melanin üreten hücrelerinde 0,1 ile 1,0 µg/mL arasında tirozinaz etkinliğini azaltmıştır. Aynı çalışmada kobay derisine 0,5 % glabridin uygulanınca UVB kaynaklı renklenme ve kızarıklık baskılanmıştır [2]. Enzim üzerinde ölçülen engelleme gücü 0,25 µg/mL, yaklaşık 0,77 µmol/L bulunmuştur [11].

Tirozinaz ölçümleri kullanılan enzime göre değişir. İnsan tirozinazıyla 50.000 bileşiğin tarandığı bir çalışmada kojik asit 500 µmol/L'nin üstünde, arbutin ve hidrokinon milimolar düzeyde kalmıştır [12]. Bir engelleme değeri başka bir maddenin değeriyle karşılaştırılırken hangi enzimle çalışıldığı sorulur.

İnsanda. Glabridin, andrografolid ve apolaktoferrin taşıyan bir jel 40 kadında altı ay günde iki kez uygulanmış, melasma şiddet göstergesi başlangıca göre anlamlı biçimde iyileşmiştir [13]. Melasma yüzde simetrik koyu lekeler demektir. Rezorsinol, arbutin ve meyan kökü ekstraktı taşıyan 2,1 %'lik bir krem ile hidrokinon kremi 20'şer kadında 12 hafta karşılaştırılmıştır. Cilt parlaklığı ölçümünde sırasıyla 93 % ve 89 % bildirilmiştir [14].

Yatıştırma ve UV. Glabridin hücre düzeyinde iltihapla ilgili göstergeleri azaltmıştır [2]. Lipozom içine alınmış glabridin UVB verilen derilerde kızarıklığı ve sertleşmeyi azaltmış, iltihap habercisi moleküllerin ifadesini düşürmüştür [15].

Ağız bakımı. Glabridin ile likorisidin, diş çürüğüyle ilişkili Streptococcus mutans bakterisinin üremesini, yapışmasını ve asit üretimini azaltmıştır. Test edilen derişimlerde ağız hücrelerine toksisite düşük ya da yok bulunmuştur [16]. Saf meyan belirteçlerinin en düşük engelleyici derişimi 12,5 ile 25 µg/mL ölçülmüştür [17].

Takviye tarafı ayrı bir ürün sınıfıdır. Trigliserit yağında çözülmüş meyan flavonoitleri sağlıklı gönüllülerde günde 300, 600 ve 1.200 mg dozlarında denenmiştir. Tek doz çalışması beş erkekle yapılmıştır. Glabridin yaklaşık 4 saatte en yüksek kan derişimine ulaşmış, yarılanma süresi yaklaşık 10 saat bulunmuştur. Dört haftalık kullanımda kan sayımı ve biyokimya değerlerinde kayda değer değişiklik görülmemiştir [3]. Yüksek yağlı beslenen farelerde glabridince zengin süperkritik CO₂ ekstraktı kilo alımını doza bağlı olarak azaltmıştır [18]. İki hafta günde 100 mg meyan alan 10 kişide, kandan ayrılan LDL parçacıkları başlangıca göre oksitlenmeye daha dayanıklı bulunmuştur [19].

Güvenlik verisi. Glabridin oranı 2,9 % olan bir yağ çözeltisiyle yapılan 90 günlük sıçan çalışmasında olumsuz etki görülmeyen düzey dişide 800, erkekte yaklaşık 400 mg/kg/gün bulunmuştur. Aynı çalışmada iki cinste de pıhtılaşmayı yavaşlatan bir etki görülmüştür [20]. Aynı çözeltinin genetik hasar testlerinde bakteri ve sıçan testleri negatif çıkmıştır. Yalnız karaciğer enzim karışımı eklenen bir hücre testinde 0,6 mg/mL üstünde hasar görülmüştür [21].

Ağızdan alınan glabridinin emilimi düşüktür. Biyoyararlanım, ağızdan alınanın kana geçen payıdır. Sıçanda 7,5 % [22] ve 6,6 % [23] bildirilmiştir. İkinci çalışma karaciğerden ilk geçişte kaybedilen payı 62 % ölçmüştür [23]. Glabridin bağırsakta bir taşıyıcı proteinin taşıdığı maddelerdendir ve bu da emilimi sınırlar [22].

Yüzde 4 mü, yüzde 35 mi: hangi biçim?

Seçim beş soruya bağlıdır.

• Hangi tür? Glabridin G. glabra'nın türe özgü belirtecidir [4]. Tür bilinmiyorsa oran da bilinmiyor demektir.
• Hangi fraksiyon? Etanol ve su karışımı gibi ara polariteli çözücüler ikisini birden taşır [5]. Ayrım ek bir saflaştırma adımıyla olur [6]. Süperkritik CO₂ ile glisirizin çekilen bir çalışmada ikili yardımcı çözücüyle çalışılmıştır [25].
• Ekstrakt mı, seyreltilmiş çözelti mi? Oran ekstraktın kendisine göre mi, taşıyıcılı çözeltinin tamamına göre mi verilmiş? Takviye tarafında bu biçimin bir örneği trigliserit yağı içinde çözeltidir ve konsantrede glabridin 2,9 %'tur [20].
• Ne kadar lazım? Kobay derisinde sonuç veren uygulama 0,5 % glabridindir [2]. 100 kg'lık bir seruma bu oran hedeflenirse 500 g glabridin gerekir. 3,9 %'luk bir ekstrakttan 12,8 kg, 35,2 %'lik ekstrakttan 1,4 kg demektir. Rakamlar örnektir. İnsanda denenen ürünlerde etkin madde toplamı çok daha düşüktür, bir karşılaştırma kreminde 2,1 %'tir [14]. Hedef oran ürün tipine göre seçilir.
• Fiyat. Kilogram ekstrakt fiyatı değil, kilogram glabridin fiyatı kıyaslanır. Yukarıdaki iki ekstrakt arasındaki 9 katlık kullanım farkı bu hesapta görünür.

Hidrokinon, arbutin ve kojik asit varken neden meyan? Hidrokinon uzun süre bu alanın başvuru maddesiydi. Japonya, Avrupa ve Amerika'daki düzenleyiciler güvenliğini sorgulayınca alternatif arayışı başlamıştır. Retinoitler, azelaik asit, arbutin, kojik asit, askorbik asit ve meyan kökü ekstraktı bu arayışta sayılan seçeneklerdir [26]. Meyanın iki farkı vardır.

Birincisi yanında gelenlerdir. Meyan ekstraktının tirozinaz üzerindeki etkisi içindeki glabridin düzeyinden beklenenin üstünde çıkmıştır. Aynı çalışma glabren ve izolikiritijeninin de enzimi engellediğini, engelleme güçlerinin 3,5 ve 8,1 µmol/L olduğunu bildirir [9]. G. uralensis üzerinde çalışan bir grup gliasperin C'nin glabridinden güçlü çıktığını bildirmiştir [11]. Ekstrakt bu bileşenleri birlikte taşır. Sentezlenmiş tek maddede bu birliktelik yoktur.

İkincisi etikettir. Bitki adı tüketicinin tanıdığı bir addır ve etikette böyle görünür.

Analiz raporu nasıl okunur?

Yöntem. Glabridin sıvı kromatografisiyle (HPLC, karışımı bileşenlerine ayırıp her birini sayan yöntem) ölçülür. Aynı ekstrakt iki ayrı yöntemle ölçüldüğünde 3,9 % ve 3,8 % çıkmış, aradaki fark anlamsız bulunmuştur [7]. Sertifikada yöntemin adı yazmalıdır.

Glabridin, glisirizin ve toplam flavonoit ayrı satırlardır. Üçünü birlikte ölçen doğrulanmış yöntemler vardır [27]. "Toplam flavonoit" değeri glabridin değeri değildir. Yüksek toplam flavonoit düşük glabridinle bir arada bulunabilir.

Tür sorusu analizle cevaplanır. Meyanın 14 bileşenini birlikte ölçen bir kütle spektrometresi yöntemi, glabridin ile birlikte öteki iki türün belirteçlerini de (glisikumarin, likokalkon A, likorisidin) verir. Yöntem kök tozunu, ekstraktı ve karmaşık takviyeleri ayırt edebilmiştir [24]. Bir ürün hem yüksek glabridin hem yüksek likokalkon A bildiriyorsa açıklaması sorulur.

Glisirizin satırı. Ürünün hangi fraksiyondan geldiğini gösterir. Ağızdan alınan ürünlerde miktar ayrıca önem taşır [10].

Spesifikasyon ile sonuç ayrı şeylerdir. Spesifikasyon üreticinin sözüdür. Ölçülen değer o partinin sonucudur. Teknik veri formu (TDS) genel belgedir. Analiz sertifikası (CoA) partiye aittir.

Kaliteyi ne gösterir?

Tür kimliği. Belirteç bileşik ile tür birlikte doğrulanır [4] [24]. Yalnız bitki adı yazan bir belge bu soruyu cevaplamaz.

Fraksiyonun kimliği. Ara polariteli çözücüler glisirizini ve glabridini birlikte taşır [5]. Ayrım ancak ek bir saflaştırma adımıyla olur [6]. Sertifikadaki iki satır bu yüzden birlikte okunur.

Çözücü kalıntısı. Kalıntı ekstraksiyon çözücüsüne bağlıdır. Meyan kökü literatürde etanol, etil asetat ve süperkritik CO₂ ile çalışılmıştır [5] [6] [18]. Hangi çözücünün kullanıldığı ve kalıntı sınırı sorulur.

Hammadde testleri. Bitkisel hammaddede pestisit, mikotoksin ve ağır metal sonuçları da sorulur.

Formülde nasıl davranır?

Suda çözünmez. Glabridinin XLogP değeri 3,9'dur ve pratik kullanımdaki asıl sorun düşük su çözünürlüğüdür. Gözenekli silika taneciklerine yüklenen glabridinin sudaki çözünürlüğü 4 kattan fazla artmıştır [28]. Sulu bir ürüne doğrudan karışmaz ve bir taşıyıcı ister.

Deriye geçiş taşıyıcıyla değişir. Mentol ve kâfur karışımı üzerine kurulan bir nanoemülsiyonda deriden geçen glabridin 28,3 µg/cm² ölçülmüştür. Aynı çalışmada izopropil miristat fazıyla 9,9, basit çözeltiyle 3,8 µg/cm² bulunmuştur [29]. Nanosüspansiyon biçiminde de geçiş kaba süspansiyona göre artmıştır [30]. Literatürdeki formüller lipozom [15], nanoemülsiyon [29], nanosüspansiyon [30] ve gözenekli silika [28] gibi taşıyıcılara dayanır.

Saklama. Bir nanosüspansiyon oda sıcaklığında üç ayda 5,5 % madde kaybı vermiştir [30]. Gözenekli silikaya yüklenen örnekte en uzun kararlı saklama 7 ay ölçülmüştür [28]. Saklama koşulu üreticinin belgesinde tanımlanır.

Kullanım oranı. Yayımlanmış çalışmalarda deriye uygulanan oranlar geniş bir aralıktadır. Hayvan çalışmasında 0,5 % saf glabridin kullanılmıştır [2]. İnsanda denenen bir karşılaştırma kreminde üç etkin maddenin toplamı 2,1 %'tir [14].

Güvenlik ve etiket. Ekstraktla çalışırken ürünün güvenlik bilgi formuna (SDS) uyulur. Kozmetikte etiket adı INCI adıdır. Bir ekstraktın etiketinde tek bir bileşenin oranının gösterilip gösterilmeyeceği ürün sınıfına ve güncel mevzuata bağlıdır. Ürünün kendi durumu üreticinin belgelerinden doğrulanır.