1,8-Sineol
1,8-Sineol (1,8-cineole, ökaliptol da denir, bu sayfada kısaca sineol), kakule yağında yüzde 15 ile 44 arasında ölçülmüş bir terpendir (terpen, bitkilerin uçucu koku maddesi ailesi) [1], [2]. Kokusu taze ve kâfurludur [2]. Kakulede tek başına değildir. Yağın öteki büyük payını tatlı kokan alfa-terpinil asetat taşır [2]. Kakule karakteri bu ikisinden çıkar. Kara kakule yağında ise sineol tek başına ana bileşendir [3]. Gıda ve içki üreticisi onu kakule aroması olarak, parfüm üreticisi koku maddesi olarak alır [4].
Kakulenin neresinde, ne kadar var?
Sineol oranı kabukta tohumdan yüksek. Kakule (Elettaria cardamomum) meyvesi, tohumları saran kuru bir kabuktan oluşur. Yağ kurutulmuş tohumun su ya da buhar distilasyonuyla alınır. Güney Hindistan'da tohum ve kabuk ayrı distile edilmiş, sineol tohumda 15,1 %, kabukta 23,7 % ölçülmüştür. Terpinil asetat tohumda 56,9 %, kabukta 51,3 % çıkmıştır [1]. Kurutulmuş tohumdan distilasyonla 5,0 ile 6,7 % yağ alınmıştır [5], [6]. Süperkritik CO₂ (yüksek basınçta sıvılaşmış karbondioksit) ile 5,5 % yağ alınmış ve bileşimi distile yağınkine benzer çıkmıştır [5].
Çeşit oranı tersine çevirir. Hindistan'da altı kakule çeşidi aynı istasyonda yetiştirilmiştir. İkisinde sineol 40,8 ve 43,9 % ile yüksektir. Yazarlar kokularını kâfurlu diye kaydeder. İkisinde terpinil asetat 40,3 ve 41,6 % ile yüksektir. Kokuları tatlı ve hoş diye kaydedilmiştir. İki çeşitte linalool 7,1 ve 11,1 %'e çıkmıştır [2]. Dört Hint çeşidinde sineol 28,9 ile 34,9 % arasında ölçülmüş, bir çeşitte terpinil asetat 26,7 % çıkmıştır [7].
Işık ve distilasyon koşulu oranı oynatır. Aynı çeşit gölgede yetiştirilince sineol, güneşte yetiştirilince terpinil asetat yüksek çıkmıştır [8]. Aynı tohum partisinden farklı distilasyon koşullarıyla alınan yağlarda sineol 26,6 ile 39,3 %, terpinil asetat 22,9 ile 40,6 % arasında değişmiştir [9]. Öğütme ısıtırsa uçucu kaçar. Buzla soğuk öğütme yağ miktarını 1 % artırmıştır [10].
Yaprak yağı tohum yağı değildir. Doğu Hindistan'da kakule yaprağı yağında sineol 20,7 %, kamfen 18,1 %, kâfur 10,0 % bulunmuştur. Sap yağında terpinil asetat 19,8 %, sineol 10,4 % ölçülmüştür [11]. Bir çalışmada yaprak yağı 0,6 % verimle alınmış ve sineol 25,2 % çıkmıştır. Aynı çalışmada ticari tohum yağında terpinil asetat 46,1 %, sineol 31,2 % ölçülmüştür [12].
Kara kakule başka bitkidir. Kara kakule (Amomum subulatum) Hindistan'ın Sikkim bölgesinde yetiştirilir ve yağı sineol ağırlıklıdır. Dört çalışmada sineol 61,3 ile 86,0 % arasında ölçülmüştür [13], [14], [15], [3]. Dört çeşidin yağında terpinil asetat saptanmamıştır [14]. Oran bitkinin adından değil ölçümden okunur.
Sineol, terpinil asetat, 1,4-sineol: fark ne?
| Molekül | CAS | Formül | Molar kütle (g/mol) | XLogP | PubChem |
|---|---|---|---|---|---|
| 1,8-Sineol | 470-82-6 | C₁₀H₁₈O | 154,3 | 2,5 | 2758 |
| 1,4-Sineol | 470-67-7 | C₁₀H₁₈O | 154,3 | 2,5 | 10106 |
| Alfa-terpinil asetat | 80-26-2 | C₁₂H₂₀O₂ | 196,3 | 2,4 | 111037 |
| Alfa-terpineol | 98-55-5 | C₁₀H₁₈O | 154,3 | 1,8 | 17100 |
| Limonen | 138-86-3 | C₁₀H₁₆ | 136,2 | 3,4 | 22311 |
| Sabinen | 3387-41-5 | C₁₀H₁₆ | 136,2 | 3,1 | 18818 |
| Alfa-pinen | 80-56-8 | C₁₀H₁₆ | 136,2 | 2,8 | 6654 |
| Linalool | 78-70-6 | C₁₀H₁₈O | 154,3 | 2,7 | 6549 |
| Linalil asetat | 115-95-7 | C₁₂H₂₀O₂ | 196,3 | 3,3 | 8294 |
Değerler PubChem'den alınmıştır. XLogP maddenin yağa mı suya mı yakın olduğunu gösterir. Değer büyüdükçe yağı sever. Sineol 2,5 ile limonen ve pinenden suya daha yakındır, yine de suda az çözünür. Yedi terpenin sudaki çözünürlüğü ölçülmüş, sıralama hesaplanan yağ-su dağılım katsayısını izlemiştir [16]. Alfa-terpineol 1,8 ile tablonun en suya yakın maddesidir.
Sineol kolay bozulmaz. Limonen ve mirsen gibi terpenler havada oksitlenir. Sineol molekülünde havanın tutunacağı zayıf bir nokta yoktur. Model şarapta iki yıl boyunca kimyasal olarak kararlı kalmıştır [17].
1,4-Sineol ikizdir. İki molekülün atomları aynıdır, oksijen halkanın başka bir yerine bağlıdır, bu yüzden biçimleri farklıdır [18]. Kakule tohumu yağında iki sineol de bulunmuştur [19].
Ne için kullanılıyor?
Gıda ve içki: kakule aroması. Gıdada sineolün işi kakule tadını vermektir: ferah, hafif ökaliptus kokulu bir nota. Yan kazancı korumadır: denemelerde kakule yağı eti bozan bakteriyi tutmuş, yağın acılaşmasını geciktirmiştir. Kakule meyvesi baharat ve aroma maddesi olarak kullanılır [4]. Koruyucu olarak da denenmiştir. Kakule yağının ana bileşeni olarak çalışılan sineol, buzdolabında yedi gün bekletilen ette Listeria, Salmonella, E. coli ve Staphylococcus aureus'u baskılamış, etin rengi değişmemiştir. Laboratuvarda bakteriyi durduran en düşük doz (durdurucu doz) mililitrede 12,5 ile 25,0 mg olmuştur [20]. Kimyon, kekik ve kakule yağı 0,2 ile 0,6 % oranlarında soya yağına katılmış, 0,4 ve 0,6 % oranları peroksit değerini (yağın bozulma göstergesi) düşürmüş, tat puanı üç oran arasında farklılaşmamıştır [21].
Kozmetik ve parfüm: koku maddesi. Parfümde ve kozmetikte sineolün işi kokudur: ferah, ökaliptus kokulu bir nota verir. Kakule yağı bu notayı baharat kokusuyla birlikte taşır. Kakule koku sanayisinde de kullanılır [4].
Aromaterapi: koklamak bulantıda ve dikkatte işe yaramıştır. Aromaterapide kakule yağı koklamak bulantıyı hafifletmiş, sineol taşıyan biberiye kokusu dikkati ve işlem hızını artırmıştır. Sezaryen olan 70 anneden yarısı bulantı başlayınca kakule yağı damlatılmış gazlı bezi koklamıştır. Bulantı şiddeti 100 puanlık ölçekte kakule grubunda 13,1'e, plasebo (etkisiz karşılaştırma ürünü) grubunda 25,3'e inmiştir. Yağın sineol oranı bildirilmemiştir [22]. Yirmi gönüllü biberiye aroması verilen kabinde hesap ve dikkat testleri çözmüştür. Kanlarındaki sineol düzeyi yükseldikçe hız ve doğruluk artmıştır [23]. Farede solunan saf sineol kaygı ve depresyon benzeri davranışları azaltmıştır [24].
Yüzde 15 mi, yüzde 44 mü: hangi biçim?
| Biçim | Nasıl elde edilir | Sineol | Yanında ne gelir |
|---|---|---|---|
| Kakule yağı | kurutulmuş tohumun ya da bütün meyvenin su ya da buhar distilasyonu | 15,1 ile 43,9 % [1], [2] | terpinil asetat 22,9 ile 56,9 % [9], [1]. Linalool, linalil asetat, limonen, sabinen [5], [26] |
| Kakule CO₂ ekstraktı | tohumun süperkritik CO₂ ile ekstraksiyonu | 21,4 % [5] | terpinil asetat 42,3 %, linalil asetat 8,2 %, limonen 5,6 %, linalool 5,4 %. Distile yağdan farksız [5] |
| Kakule hekzan ekstraktı (oleoresin) | çözücüyle alınan yağlı özüt | uçucu kısımda 23,5 % [5] | limonen 36,4 % öne geçer, terpinolen, mirsen [5]. Çözücü kalıntısı çözücüye bağlıdır |
| Kakule kabuk yağı | kabuğun distilasyonu | 23,7 % [1] | terpinil asetat 51,3 % [1] |
| Kara kakule yağı | Amomum subulatum tohumunun distilasyonu | 61,3 ile 86,0 % [13], [3] | alfa-terpineol, pinenler. Dört çeşitte terpinil asetat saptanmamış [14] |
Uçucu yağlar yenebilir bir yağ içinde seyreltilerek de satılabilir. Oranın neye göre verildiği, yağın kendisine mi yoksa seyreltilmiş ürüne mi, ürün belgesinde yazar.
Neden tek molekül değil, kakule yağı? Gıda üreticisi için cevap karakterdir. Sineolü yüksek çeşitler kâfurlu, terpinil asetatı yüksek çeşitler tatlı kokmuştur [2]. Kakule kokusu bu ikisinden çıkar. Sineol ağırlıklı kara kakule yağı keskin bir ökaliptus kokusu diye tarif edilmiştir [15]. Parfüm üreticisi için fark aynıdır: kokuyu zenginleştiren yan bileşenlerdir. Kakule yağında linalool, linalil asetat, limonen ve sabinen sineolle birlikte gelir [5], [26].
Seçim dört soruya bağlıdır.
- Hangi profil isteniyor? Kâfurlu profil mi (sineol 40 %'ın üstünde), tatlı profil mi (terpinil asetat 40 %'ın üstünde) [2]? İkisi de kakule yağıdır. Terpinil asetat ve sineol oranı profili belirler.
- Yağ mı, sulu ürün mü? Sineol suda az çözünür [16]. Sulu üründe emülsiyon (yağ ile suyun karıştırıldığı ürün) ya da taşıyıcı gerekir. Kakule yağı zencefil ve tarçın yağıyla birlikte nanoemülsiyon (çok küçük damlacıklı yağ-su karışımı) hâline getirilmiştir [27].
- Ne kadar lazım? 1 ton yemeklik yağa 4 kg kakule yağı katılıyorsa (0,4 %, bir antioksidan çalışmasında uygun bulunan düşük oran [21]) ve yağ 28,9 % sineol taşıyorsa [7] üründe 1,2 kg sineol olur. Rakamlar örnektir.
- Fiyat. Sineol kakule yağında 15,1 ile 43,9 % arasında ölçüldüğü için [1], [2] kilogram sineol fiyatı iki yağ arasında üç kata yakın farklı çıkabilir. Alıcı kakule karakteri için ödüyorsa kıyas terpinil asetat satırıyla birlikte yapılır.
Analiz raporu nasıl okunur?
Yöntem. Kakule yağı gaz kromatografisiyle (GC, uçucu karışımı bileşenlerine ayırıp her birinin payını ölçen yöntem) ölçülür, bileşenler kütle spektrometresiyle tanınır. Yüzdeler çoğu zaman bileşenlerin birbirine göre payıdır (alan normalizasyonu).
Sineol ile terpinil asetat birlikte okunur. Üç çalışmada terpinil asetat sineolün önünde çıkmıştır [1], [5], [12]. İki çalışmada sineol öne geçmiştir [7], [25]. Sineol öndeyse neden kâfurlu bir çeşit [2], gölgede yetişme [8], distilasyon koşulu [9] ya da yaprak yağı [11] olabilir. Linalool 5,4 ile 11,1 %, linalil asetat 5,8 ile 8,2 % arasında ölçülmüştür ve çeşide göre değişir [2], [5], [26]. Yayımlanmış yağlar arasında sineol üç kata yakın farklı çıkmıştır [1], [2].
Spesifikasyon ile sonuç ayrı şeylerdir. Spesifikasyon üreticinin sözüdür, ölçülen değer o partinin sonucudur. Teknik veri formu (TDS) genel belgedir, analiz sertifikası (CoA) partiye aittir.
Kaliteyi ne gösterir?
Çözücü kalıntısı ve hammadde testleri. Kalıntı, ekstraksiyon çözücüsüne bağlıdır. CO₂ ekstraksiyonunda organik çözücü kullanılmaz. Yardımcı çözücü (etanol) kullanıldıysa teknik veri sayfasında etanol kalıntısı satırı bulunur. Oleoresin sertifikası yağ sertifikasıyla aynı satırları taşımaz: hekzan ekstraktında limonen öne geçmiştir [5]. Pestisit, aflatoksin, okratoksin ve ağır metal sonuçları teknik veri sayfasında (TDS) yer alır.
Formülde nasıl davranır?
Isı ve saklama. Kapalı ve dolu kapta, serin ve karanlıkta saklanır.
Su ve çözünürlük. Suda az çözünür [16]. Alkolde ve yağda çözünür.
Kozmetik etiketi: sineol ve terpinil asetat listede değil, limonen, linalool, linalil asetat ve pinenler listede. Sineol ve alfa-terpinil asetat, Avrupa Birliği'nin kozmetikte etikete yazılması zorunlu koku alerjenleri listesinde yer almaz. Kakule yağıyla birlikte gelen limonen ve linalool listede zaten vardı, linalil asetat, alfa-pinen ve beta-pinen 2023'te eklenmiştir. Terpinil asetatın ayrılma ürünü alfa-terpineol de 2023'te listeye girmiştir. Kalıcı üründe 0,001 %, durulanan üründe 0,01 % eşiğini aşan alerjenin adı etikette yazılır. Yükümlülük yeni ürünler için 31 Temmuz 2026'da başlamıştır [28].
Güvenlik belgesi. Ekstraktla çalışırken ürünün güvenlik bilgi formuna (SDS) uyulur. Taşıma ve depolama sınıfı SDS'ten okunur.
Kaynaklar
- Kumar A., Tandon S. et al. (2005). Essential Oil Composition of Seed and Fruit Coat of Elettaria cardamomum from South India. Journal of Essential Oil Bearing Plants. https://doi.org/10.1080/0972060x.2005.10643446
- Alagupalamuthirsolai M., Sivaranjani R. et al. (2020). A Study of Essential Oil Constituents from Capsules, Physiological and Quality Parameters of Small Cardamom Ecotypes [Elettaria cardamomum (L.) Maton] Growing in the Western Ghats, India. Journal of Essential Oil Bearing Plants. https://doi.org/10.1080/0972060x.2020.1869105
- Rout P., Sahoo D. et al. (2003). Analysis of the Oil of Large Cardamom (Amomum subulatum Roxb.) Growing in Sikkim. Journal of Essential Oil Research. https://doi.org/10.1080/10412905.2003.9712138
- Ashokkumar K., Murugan M. et al. (2020). Botany, traditional uses, phytochemistry and biological activities of cardamom [Elettaria cardamomum (L.) Maton] – A critical review. Journal of Ethnopharmacology. https://doi.org/10.1016/j.jep.2019.112244
- Marongiu B., Piras A. et al. (2004). Comparative Analysis of the Oil and Supercritical CO2 Extract of Elettaria cardamomum (L.) Maton. Journal of Agricultural and Food Chemistry. https://doi.org/10.1021/jf034819i
- Baby K., Ranganathan T. (2016). Effect of enzyme pre-treatment on extraction yield and quality of cardamom (Elettaria cardamomum maton.) volatile oil. Industrial Crops and Products. https://doi.org/10.1016/j.indcrop.2016.05.017
- Ashokkumar K., Murugan M. et al. (2020). Phytochemical variations among four distinct varieties of Indian cardamom Elettaria cardamomum (L.) Maton. Natural Product Research. https://doi.org/10.1080/14786419.2018.1561687
- Alagupalamuthirsolai M., Ankegowda S. et al. (2019). Influence of Light Intensity on Photosynthesis, Capsule Yield, Essential Oil and Insect Pest Incidence of Small Cardamom (Elettaria cardamomum (L.) Maton). Journal of Essential Oil Bearing Plants. https://doi.org/10.1080/0972060x.2019.1690587
- Morsy N. (2015). A short extraction time of high quality hydrodistilled cardamom (Elettaria cardamomum L. Maton) essential oil using ultrasound as a pretreatment. Industrial Crops and Products. https://doi.org/10.1016/j.indcrop.2014.12.012
- Omanakutty M., Joy B. (2007). A Study on the Retention of Fresh Flavour of Cardamom Oil by Cold Grinding. Journal of Essential Oil Bearing Plants. https://doi.org/10.1080/0972060x.2007.10643584
- Jena S., Ray A. et al. (2021). Chemical Composition and Antioxidant Activities of Essential oil from Leaf and Stem of Elettaria cardamomum from Eastern India. Journal of Essential Oil Bearing Plants. https://doi.org/10.1080/0972060x.2021.1937335
- Wanna R., Khaengkhan P. et al. (2024). Chemical Compositions and Fumigation Effects of Essential Oils Derived from Cardamom, Elettaria cardamomum (L.) Maton, and Galangal, Alpinia galanga (L.) Willd, against Red Flour Beetle, Tribolium castaneum (Herbst) (Coleoptera: Tenebrionidae). Plants. https://doi.org/10.3390/plants13131845
- Gurudutt K., Naik J. et al. (1996). Volatile Constituents of Large Cardamom (Amomum subulatum Roxb.). Flavour and Fragrance Journal. https://doi.org/10.1002/(sici)1099-1026(199601)11:1<7::aid-ffj542>3.0.co;2-9
- Vijayan A., Leela N. et al. (2017). Volatile oil composition of four popular varieties of large cardamom (Amomum subulatum Roxb.). Journal of Spices and Aromatic Crops. https://doi.org/10.25081/josac.2017.v26.i1.805
- Kaskoos R., Mir S. et al. (2008). Essential Oil Composition of the Fruits of Amomum subulatum Roxb. Journal of Essential Oil Bearing Plants. https://doi.org/10.1080/0972060x.2008.10643617
- Cal K. (2006). Aqueous Solubility of Liquid Monoterpenes at 293 K and Relationship with Calculated Log P Value. YAKUGAKU ZASSHI. https://doi.org/10.1248/yakushi.126.307
- Capone D., Van Leeuwen K. et al. (2011). Evolution and Occurrence of 1,8-Cineole (Eucalyptol) in Australian Wine. Journal of Agricultural and Food Chemistry. https://doi.org/10.1021/jf1038212
- Medcraft C., Schnell M. (2016). A Comparative Study of Two Bicyclic Ethers, Eucalyptol and 1,4-Cineole, by Broadband Rotational Spectroscopy. Zeitschrift für Physikalische Chemie. https://doi.org/10.1515/zpch-2015-0643
- Miyazawa M., Kameoka H. (1975). The Constitution of the Essential Oil and Nonvolatile Oil from Cardamom Seed. Journal of Japan Oil Chemists' Society. https://doi.org/10.5650/jos1956.24.22
- Sobhy M., Ali S. et al. (2023). Exploring the potential of 1,8-cineole from cardamom oil against food-borne pathogens: Antibacterial mechanisms and its application in meat preservation. Microbial Pathogenesis. https://doi.org/10.1016/j.micpath.2023.106375
- Dolati M., Rezaei K. et al. (2016). Study of the Effects of Essential Oils of Cumin, Savory and Cardamom as Natural Antioxidants on the Flavor and Oxidative Stability of Soybean Oil During the Storage. Journal of Essential Oil Bearing Plants. https://doi.org/10.1080/0972060x.2014.935030
- Khatiban M., Mirzaie M. et al. (2022). Effect of Cardamom Inhalation Therapy on Intra- and Postoperative Nausea and Vomiting of Mothers Undergoing Spinal Anesthesia for Elective Cesarean Section. Journal of PeriAnesthesia Nursing. https://doi.org/10.1016/j.jopan.2021.09.008
- Moss M., Oliver L. (2012). Plasma 1,8-cineole correlates with cognitive performance following exposure to rosemary essential oil aroma. Therapeutic Advances in Psychopharmacology. https://doi.org/10.1177/2045125312436573
- Dougnon G., Ito M. (2020). Inhalation Administration of the Bicyclic Ethers 1,8- and 1,4-cineole Prevent Anxiety and Depressive-Like Behaviours in Mice. Molecules. https://doi.org/10.3390/molecules25081884
- Alanazi A., Ben Said M. et al. (2022). Acaricidal, Larvacidal, and Repellent Activity of Elettaria cardamomum Essential Oil against Hyalomma anatolicum Ticks Infesting Saudi Arabian Cattle. Plants. https://doi.org/10.3390/plants11091221
- Goudarzvand Chegini S., Abbasipour H. (2017). Chemical composition and insecticidal effects of the essential oil of cardamom, Elettaria cardamomum on the tomato leaf miner, Tuta absoluta. Toxin Reviews. https://doi.org/10.1080/15569543.2016.1250100
- Jafarizadeh-Malmiri H., Anarjan N. et al. (2022). Developing three-component ginger-cinnamon-cardamom composite essential oil nanoemulsion as natural food preservatives. Environmental Research. https://doi.org/10.1016/j.envres.2021.112133
- Avrupa Komisyonu (2023). Commission Regulation (EU) 2023/1545 of 26 July 2023 amending Regulation (EC) No 1223/2009 as regards labelling of fragrance allergens in cosmetic products. Official Journal of the European Union. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/1545/oj