Kütüphane: Kozmetikte koku alerjeni etiketi

Kozmetikte koku alerjeni etiketi

Koku alerjeni etiketi, kozmetik ürünün içerik listesinde "parfum" kelimesinin yanında görülen Limonene, Linalool gibi adlardır. Bunlar AB Kozmetik Tüzüğü'nün Ek III listesinde (kısıtlamayla kullanılabilen maddeler listesi) işaretli koku maddeleridir. Bitmiş üründeki oranları durulanmayan üründe 0,001 %'i, durulanan üründe 0,01 %'i aşarsa içerik listesine adlarıyla yazılırlar [1]. 2023/1545 sayılı tüzük bu listeyi genişletti [2]. Türkiye aynı değişikliği 2024'te kendi yönetmeliğine aldı [3].

Etikette neden Limonene, Linalool yazıyor?

Koku karışımı tek kelimeyle yazılır, bazı maddeleri ise ayrıca adıyla. İçerik listesinde parfüm ve aroma karışımları "parfum" ya da "aroma" kelimesiyle yazılır. Ek III'ün "Diğer" sütununda istenen maddeler bu kelimeye ek olarak listede adıyla yer alır [1] [4]. Ad, AB'nin ortak bileşen adları sözlüğünden alınır. Bu sözlük, uluslararası kozmetik bileşen adlandırmasını (INCI, etiketlerde kullanılan standart adlar) dikkate alır [1].

Amaç, tüketicinin içerikteki maddeyi adıyla görebilmesidir. Tüzüğün gerekçesine göre bu bilgi, belirli bir maddeye hassas olan kişinin o maddeyi içeren üründen kaçınabilmesini sağlar [2]. AB'nin tüketici güvenliği bilim komitesi SCCS'e göre yalnız "parfüm" yazmak bunun için yeterli bilgi vermez [5].

Limonene ve Linalool etiketlerde en sık görülen adlardandır. 2006'da İngiltere'de satılan 300 kokulu kozmetik ve ev ürününün etiketi incelenmiştir. Linalool ve limonen ayrı ayrı bu ürünlerin 63 %'ünün etiketinde yer almıştır [6].

Eşik ne kadar?

Eşik bitmiş üründeki orandır ve ürünün durulanıp durulanmadığına göre değişir. Durulanmayan ürün, ciltte, saçta ya da mukozada (ağız içi, burun içi gibi nemli doku) uzun süre kalmak üzere yapılmış üründür. Durulanan ürün ise uygulandıktan sonra yıkanıp uzaklaştırılır [1]. Eşik durulanmayan üründe 0,001 %, durulanan üründe 0,01 %'tir [1] [7]. Eşik, maddenin koku karışımı ya da uçucu yağ içinden geldiği durum içindir. Madde ürüne doğrudan bileşen olarak katılıyorsa oranına bakılmaksızın yazılır [7]. 0,001 %, milyonda 10 kısma (10 ppm) karşılık gelir. 0,01 % ise milyonda 100 kısımdır (100 ppm) [6].

Tek maddeler ayrı ayrı, gruplar toplam olarak değerlendirilir. Ürün birkaç alerjen içeriyorsa her birinin oranı ayrı hesaplanır. Eşiği aşanların hepsi etikete yazılır [7]. Ek III'te aynı satırda toplanan bir grupta ise grubun üyelerinin oranları toplanır. Toplam eşiği aşarsa etikete grup adı yazılır [7].

2023/1545 neyi değiştirdi?

Adıyla yazılan madde sayısı arttı. Önceden Ek III'teki 24 koku alerjeni içerik listesine adıyla yazılıyordu [2]. SCCS 2012 görüşünde 56 koku alerjeni daha belirledi. Tüzük bunlar için de aynı eşiklerle adıyla yazma zorunluluğu getirdi [2].

Birden çok adı olan maddelerde etikette kullanılacak ad belirlendi. Benzer maddeler de tek bir satırda gruplandı [2]. Birkaç örnek [1]:

Etikette yazılan adKapsadığı maddeler
Limonened-, l- ve dl-limonen
Pinenealfa-pinen ve beta-pinen
Citralsitral, geranial, neral
Rose Flower Oil/ExtractRosa damascena dahil yedi gül türünün çiçek yağı, bazılarının ekstresi
Lavandula Oil/Extractlavanta ve lavandin (lavanta melezi) yağları ve ekstreleri
Citrus Aurantium Peel Oilacı ve tatlı portakal kabuğu yağı

Alfa-pinenin etikete yazılması bu düzenlemeyle zorunlu oldu. Etikette beta-pinenle birlikte "Pinene" adıyla yazılır [2] [1]. Bazı uçucu yağlar ve bitki ekstreleri de Ek III'te kendi satırlarıyla yer alır [1].

Yeni kurala uyum için verilen süreler sona eriyor. Kurala uymayan ürünlerin piyasaya sürülme süresi 31 Temmuz 2026'da doldu. Bu tarihten önce piyasaya sürülmüş eski etiketli ürünler 31 Temmuz 2028'e kadar satışta kalabilir [2]. Tüzük, formül ve ambalajı uyarlamak için 3 yıl, eski ürünleri piyasadan çekmek için 5 yıl tanımıştır [2].

Uçucu yağdan gelen madde de sayılır mı?

Listedeki madde nereden gelirse gelsin aynı kurala tabidir. Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'nun (TİTCK) 2026 kılavuzu bunu açıkça yazar. Madde uçucu yağ ya da bitki ekstresi gibi doğal bir karışımın içinden geliyorsa da bitmiş üründeki oranı hesaplanır. Oran eşiği aşıyorsa madde etikete yazılır [7].

Ek III'te kendi satırı olan bir yağ, içindeki eşiği aşan maddelerle birlikte yazılır. Böyle bir yağ eşiği aşıyorsa yağın etiket adı ve içindeki eşiği aşan maddeler etikette birlikte yer alır [7]. Kılavuzdaki örnekte durulanan bir üründe 1,3 % lavandin yağı (lavanta melezi, Lavandula hybrida) kullanılıyor. Linalool bu yağın 45 %'ini oluşturuyor. Bu durumda bitmiş üründe 0,585 % linalool vardır. İki oran da 0,01 % eşiğinin üstündedir. Bu yüzden etikete hem "Lavandula Oil/Extract" hem de "Linalool" yazılır [7].

Hesap, hammaddenin bileşim bilgisiyle yapılır. Kılavuz hesabı, hammaddedeki alerjen oranı hakkında verilen bilgiye dayandırır [7]. Koku hammaddelerinde bu maddelerin oranı GC-MS ile ölçülebilir. GC-MS, karışımı bileşenlerine ayırıp her birini tanıyan bir analiz yöntemidir [8]. Doğal hammaddede oran hasat zamanına ve mevsime göre değişebilir. Bu yüzden karar verirken en yüksek oran dikkate alınır [7].

Türkiye'de durum ne?

Türk mevzuatı AB ile uyumludur. Kozmetik Ürünler Yönetmeliği, AB Kozmetik Tüzüğü dikkate alınarak hazırlanmıştır. "Parfüm" ya da "aroma" kuralı yönetmeliğin 22. maddesindedir [4]. 5 Mart 2024'te yayımlanan değişiklik, Ek III'te AB'nin değiştirdiği ve sildiği satırları aynı şekilde düzenledi, aynı yeni satırları ekledi. Değişiklik yayımı günü yürürlüğe girdi [3].

Geçiş tarihleri de AB ile aynıdır. Kurala uymayan ürünler 31 Temmuz 2026'dan itibaren piyasaya arz edilemez (ilk kez satışa sunulamaz). 31 Temmuz 2028'den itibaren piyasada bulundurulamaz (raflarda da kalamaz) [3]. TİTCK, etiketleme için Haziran 2026'da ayrı bir kılavuz yayımladı [7].

IFRA sertifikasıyla ilgisi var mı?

Alerjen listesi IFRA sertifikasından ayrı bir konudur. Alerjen listesi kozmetik mevzuatından gelir ve tüketicinin okuduğu etikete yazılır. IFRA sertifikası ise koku sektörünün kendi koyduğu gönüllü kullanım sınırlarına uyumu gösterir. Tedarikçi bu belgeyi müşterisine verir [9].

Kaynaklar

  1. Avrupa Parlamentosu ve Konseyi (2009). Regulation (EC) No 1223/2009 on cosmetic products, Articles 19(1)(g), 19(6) and 33, Preamble to Annexes II to VI (point 1), Annex III entries 70, 84, 88, 351, 352, 353, 360, 366 and 371 (consolidated version 18.05.2026). Official Journal of the European Union. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2009/1223/oj
  2. Avrupa Komisyonu (2023). Commission Regulation (EU) 2023/1545 of 26 July 2023 amending Regulation (EC) No 1223/2009 as regards labelling of fragrance allergens in cosmetic products, recitals 4 to 8 and 11, Annex points (1) and (3) with transitional footnotes. Official Journal of the European Union L 188, 27.7.2023. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/1545/oj
  3. Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (2024). Kozmetik Ürünler Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, Madde 5 ve 6, Ek (Ek III dipnotları 37–41). Resmî Gazete 32480, 05.03.2024. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/03/20240305-4.htm
  4. Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (2023). Kozmetik Ürünler Yönetmeliği, Madde 22 ve 37. Resmî Gazete 32184 (Mükerrer), 08.05.2023. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/05/20230508M1.pdf
  5. SCCS, Tüketici Güvenliği Bilimsel Komitesi (2012). Opinion on fragrance allergens in cosmetic products (SCCS/1459/11), section 4.6.2. European Commission, 26–27.06.2012. https://ec.europa.eu/health/scientific_committees/consumer_safety/docs/sccs_o_102.pdf
  6. Buckley D. (2007). Fragrance ingredient labelling in products on sale in the U.K. British Journal of Dermatology. https://doi.org/10.1111/j.1365-2133.2007.08018.x
  7. Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (2026). Kozmetik Ürünlerde Kullanılan Parfüm Alerjenlerinin Etiketlenmesine İlişkin Kılavuz (KÜD-KLVZ-57, Rev. 0), Madde 6–9 ve Ek III örnek tablosu. TİTCK, 11.06.2026. https://www.titck.gov.tr/duyuru/kozmetik-firmalarinin-dikkatine-23062026181126
  8. Leijs H., Broekhans J. et al. (2005). Quantitative Analysis of the 26 Allergens for Cosmetic Labeling in Fragrance Raw Materials and Perfume Oils. Journal of Agricultural and Food Chemistry. https://doi.org/10.1021/jf048081w
  9. IFRA (2026). IFRA Standards; Certification of IFRA Standards (web pages, FAQ). International Fragrance Association. Erişim 17.11.2026. https://ifrafragrance.org/initiatives-positions/safe-use-fragrance-science/ifra-standards ; https://ifrafragrance.org/initiatives-positions/safe-use-fragrance-science/ifra-standards/certification-of-ifra-standards