Kütüphane: Uçucu yağda tehlike etiketi

Uçucu yağda tehlike etiketi

Uçucu yağda tehlike etiketi, varilde, şişede ya da güvenlik bilgi formunda görülen tehlike simgeleri ve H304, H317 gibi kodlardır. H ile başlayan her kod, bir tehlike ifadesinin kısaltmasıdır. Bu işaretler AB'nin sınıflandırma, etiketleme ve ambalajlama tüzüğünden gelir. Tüzüğün kısa adı CLP'dir [1]. CLP, piyasaya sürülen maddelerin ve karışımların bütün AB'de aynı ölçütlerle sınıflandırılmasını ister [1]. Uçucu yağ da bileşenlerine bakılarak sınıflandırılır. Bu yüzden doğal bir ürün de tehlike işareti taşıyabilir [1] [2]. Türkiye'deki SEA Yönetmeliği bu tüzüğe paralel hazırlanmıştır [3].

Bu işaretler neden var?

Tüzük, maddenin özelliklerini sabit ölçütlerle karşılaştırır. CLP'nin amacı insan sağlığını ve çevreyi yüksek düzeyde korumak ve maddelerin serbest dolaşımını sağlamaktır. Bunun için sınıflandırma ölçütleri bütün AB'de aynıdır [1]. Bir madde ya da karışım, tüzüğün Ek I'indeki fiziksel, sağlık ya da çevre ölçütlerinden birini karşılıyorsa o tehlike sınıfına girer [1]. Üretici, ithalatçı ve ürünü kendi işinde kullanan firma, ürünü piyasaya sürmeden önce sınıflandırmak zorundadır [1].

Etiket, sınıflandırmanın sonucudur. Tehlikeli sınıflandırılan ürünün ambalajında tehlike simgesi (piktogram), uyarı kelimesi, tehlike ifadesi ve önlem ifadeleri bulunur [1]. Türk mevzuatında bunlara zararlılık işareti ve zararlılık ifadesi denir [3]. Uyarı kelimesi iki türlüdür. "Tehlike" daha ağır, "Dikkat" daha hafif tehlike kategorileri için kullanılır [1] [3]. Güvenlik bilgi formunun (SDS) 2. bölümü aynı sınıflandırmayı ve etiket unsurlarını gösterir [4].

Uçucu yağ nasıl sınıflandırılır?

Uçucu yağ, içindeki bileşenlere bakılarak sınıflandırılır. Tehlikeli sınıflandırılmış bir bileşenin bir derişim sınırı vardır. Bileşen bu sınırda ya da üstünde bulunursa onu içeren madde ya da karışım da tehlikeli sınıflandırılır [1]. 2024'teki değişiklikle birden çok bileşen içeren maddeler, bilinen bileşenleri ve maddenin kendisi hakkındaki bilgiyle değerlendirilir [2]. Bu kural 1 Temmuz 2026'dan beri uygulanıyor. Bu tarihten önce piyasaya sürülmüş ürünlerin yeni kurala geçmek için 1 Temmuz 2028'e kadar süresi var [2].

Bazı maddelerin sınıfı AB'de bağlayıcı bir listeyle belirlenmiştir. Bu liste tüzüğün Ek VI'sıdır. Listedeki bir maddeyi piyasaya süren herkes o sınıfı kullanır [1]. d-limonen bu listededir. AB listesindeki sınıfları şunlardır: alev alabilir sıvı, cilt tahrişi, cilt hassaslaştırıcı (1B alt kategorisi), aspirasyon tehlikesi ve sucul ortam için tehlikeli [1]. Limonen içeren bir yağda, limonenin oranı sağlık ve çevre sınıflarının hesabına girer.

Bitkiden elde edilen maddeler için ayrı bir hüküm var. 2024 değişikliği, birden çok bileşenli maddelerde bazı sınıflar için bileşen verisine öncelik verir. Bitkiden elde edilen ve kimyasal olarak değiştirilmemiş maddelerde bu öncelik kuralı uygulanmaz [2]. Bu sınıflar genetik hasar, kanser, üreme ve hormon sistemi sınıfları ile sucul sınıftaki bozunma ve birikim özellikleridir. Bu sınıflarda yağın kendisi hakkındaki veri de hesaba girer [2]. Gerekçe, tek başına incelenen bir bileşenin bütün maddede aynı özelliği göstermeyebilmesidir [2]. Cilt, aspirasyon ve sucul zehirlilik sınıflarında ise bileşenler yine hesaba girer [2]. Komisyon bu konuda 11 Aralık 2029'a kadar bir rapor sunacak [2].

En sık görülen ifadeler ne demek?

Her ifadenin kendi ölçütü vardır. Dört örnek [1] [3].

İfadeResmî Türkçe metniKarışımda ne zaman çıkar
H304Solunum yoluna nüfuzu ve yutulması halinde öldürücü olabilirAspirasyon tehlikeli bileşenlerin toplamı ≥ 10 % ve kinematik viskozite 40 °C'de ≤ 20,5 mm²/s
H317Alerjik cilt reaksiyonlarına yol açabilirCilt hassaslaştırıcı bir bileşen ≥ 1 % (1A alt kategorisinde ≥ 0,1 %)
H315Cilt tahrişine yol açarCilt tahriş edici bileşenlerin toplamı ≥ 10 %
H411Sucul ortamda uzun süre kalıcı, toksik etkiSucul ortam için tehlikeli bileşenlerin katsayılarla toplanan oranı ≥ 25 %

H304 koku solumak ya da cilde sürmekle ilgili değildir, sıvının yanlışlıkla yutulup akciğere kaçmasıyla ilgilidir. Aspirasyon, sıvının ağızdan ya da burundan, ya da kusma sırasında soluk borusuna ve akciğere kaçmasıdır [1]. İfadenin metni tüzükte sabittir ve bu sınıftaki her sıvının etiketinde aynı yazılır [1] [3]. Ölçütlerden biri fizikseldir. Bir hidrokarbonun (karbon ve hidrojenden oluşan madde) kinematik viskozitesi 40 °C'de 20,5 mm²/s ya da daha azsa madde bu sınıfa girer [1]. Kinematik viskozite sıvının ne kadar kolay aktığını gösterir. Değer küçükse sıvı incedir ve kolay akar.

H317, maddenin ciltle temasında alerjik tepki yapabildiğini bildirir. Tüzük cilt hassaslaştırıcıları güçlerine göre 1A ve 1B alt kategorilerine ayırır. 1A daha güçlü olanlardır [1]. Bazı maddelerin bu genel sınırdan daha düşük özel bir sınırı vardır. Örneğin sinnamaldehitte bu sınır 0,01 %'tir [1].

EUH208 bir bilgi cümlesidir. Seyreltilmiş bir yağ ya da yağ karışımı cilt hassaslaştırıcı sınıflandırılmamış olabilir. Ama içinde hassaslaştırıcı bir madde belirli bir oranda ya da üstündeyse etikete "(Madde adı) içerir. Alerjik reaksiyona yol açabilir." cümlesi yazılır [1] [3]. Bu oran çoğu madde için 0,1 %, 1A alt kategorisindeki maddeler için 0,01 %'tir. Özel sınırı olan maddede oran o sınırın onda biridir [1]. Amaç, maddeye daha önce hassaslaşmış kişilere bilgi vermektir [1].

Bitmiş kozmetikte neden bu işaretler yok?

CLP, son kullanıcıya giden bitmiş ürünlerin bir kısmını kapsamaz. Tüzük, son kullanıcıya yönelik bitmiş haldeki kozmetiğe, ilaca ve gıdaya uygulanmaz. Gıdanın içindeki katkı maddesi ve aroma da kapsam dışındadır [1]. Türkiye'deki SEA Yönetmeliği de son kullanıcıya nihai ürün olarak ulaşan kozmetik ve gıda ürünlerini kapsamaz [3].

Hammadde olarak satılan uçucu yağın ambalajında işaret olabilir, kremin kutusunda olmaz. Hammadde olarak satılan uçucu yağ CLP'ye göre etiketlenir [1]. Aynı yağla yapılan krem ise kozmetik mevzuatına göre etiketlenir. Kremin içerik listesinde koku "parfum" olarak yazılır. Listedeki koku alerjenleri belirli bir oranı aşarsa ayrıca adlarıyla yazılır [5].

Türkiye'de durum ne?

Türk mevzuatı AB tüzüğüne paralel hazırlanmıştır. SEA'nın açık adı Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik'tir. Yönetmelik 11 Aralık 2013'te yayımlandı ve AB'nin 1272/2008 sayılı tüzüğüne paralel olarak hazırlandı [3]. Amacı, piyasaya arz edilen maddelerin ve karışımların insan sağlığı ve çevre üzerindeki olumsuz etkilerine karşı yüksek düzeyde koruma sağlamak ve serbest dolaşımlarını temin etmektir [3].

Türk listesi AB'nin son değişikliklerinin gerisindedir. Yönetmelik en son 10 Aralık 2020'de değiştirildi. 2024'teki AB değişikliği yönetmelikte yer almıyor [3]. Örneğin Türk listesinde d-limonen hâlâ eski ortak limonen satırındadır. Bu satırda aspirasyon tehlikesi (H304) yoktur [3]. Bu yüzden aynı yağın AB'ye ve Türkiye'ye giden güvenlik bilgi formları farklı olabilir.

Kaynaklar

  1. Avrupa Parlamentosu ve Konseyi (2008). Regulation (EC) No 1272/2008 on classification, labelling and packaging of substances and mixtures (CLP), Articles 1 to 6, 9, 10, 17 and 22, Annex I sections 3.2, 3.4, 3.10 and 4.1, Annex II section 2.8, Annex VI Part 3 (entry 601-096-00-2) (consolidated version 01.07.2026). Official Journal of the European Union. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2008/1272/oj
  2. Avrupa Parlamentosu ve Konseyi (2024). Regulation (EU) 2024/2865 amending Regulation (EC) No 1272/2008, recitals 2 and 3, Article 1 point (4) (new Article 5(3) to (7)), new Articles 54a and 61(7), Article 2 (application dates, as amended by Regulation (EU) 2025/2439). Official Journal of the European Union, 20.11.2024. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/2865/oj
  3. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (2013). Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik (SEA), Madde 1, 2, 3 ve 5; Ek-1 (3.10), Ek-2 (2.8), Ek-3 ve Ek-6 (601-029-00-7). Resmî Gazete 28848 (Mükerrer), 11.12.2013; değişiklik Resmî Gazete 31330 (Mükerrer), 10.12.2020. https://www.mevzuat.gov.tr/anasayfa/MevzuatFihristDetayIframe?MevzuatTur=7&MevzuatNo=19108&MevzuatTertip=5
  4. Avrupa Komisyonu (2020). Commission Regulation (EU) 2020/878 amending Annex II to Regulation (EC) No 1907/2006 (REACH), Annex, sections 2.1 and 2.2 (classification and label elements in the safety data sheet). Official Journal of the European Union L 203, 26.6.2020. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2020/878/oj
  5. Avrupa Parlamentosu ve Konseyi (2009). Regulation (EC) No 1223/2009 on cosmetic products, Articles 19(1)(g), 19(6) and 33, Preamble to Annexes II to VI (point 1), Annex III entries 70, 84, 88, 351, 352, 353, 360, 366 and 371 (consolidated version 18.05.2026). Official Journal of the European Union. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2009/1223/oj