Kütüphane: Aroma taşıyıcıları

Aroma taşıyıcıları

Uçucu yağ ve CO₂ ekstraktı gibi aroma hammaddeleri çok güçlüdür. Gıdaya çoğu zaman bir taşıyıcının içinde katılır. Taşıyıcı aromayı seyreltir ve ürünün yağlı ya da sulu kısmına karışmasını sağlar. Üç biçim yaygındır: yağda çözünmüş aroma (çoğunlukla MCT yağında), suda dağılan aroma (lesitinle hazırlanmış emülsiyon) ve TEC'te (trietil sitrat) çözünmüş aroma. Seçimi ürünün aromayı nerede taşıdığı belirler: yağda mı, suda mı, alkolde mi.

Taşıyıcı ne işe yarar?

Uçucu yağ suda çok az çözünür, bu yüzden suya eşit karışmaz. Uçucu yağlar yağı seven moleküllerden oluşur. Anason içkisi bunu gösterir: anetol alkolde çözünür, su katılınca ayrılır ve milimetrenin binde biri boyunda damlacıklar oluşturur. İçki bu yüzden bulanır [1]. Çok güçlü bir yağın küçük bir miktarını büyük bir partiye eşit dağıtmak da zordur. Taşıyıcıyla tartmak, karıştırmak ve miktarı tutturmak kolaylaşır.

Taşıyıcılar mevzuatta tanımlıdır. Avrupa Birliği'nde aromalara katılabilen katkı maddeleri ve taşıyıcılar, katkı maddeleri tüzüğünün Ek III, Bölüm 4'ünde listelenir. Lesitin (E322) bütün aromalarda gerektiği kadar (quantum satis) kullanılabilir. TEC (E1505) de bütün aromalarda kullanılabilir. Bitmiş gıdada TEC için yasal bir üst sınır vardır [2]. MCT ise gıda, ilaç ve kozmetikte giderek yaygın kullanılan bir yağdır [3].

Yağda çözünmüş aroma nereye gider?

Yağ taşıyan ürüne: çikolata, dolgu kreması, şekerleme, sakız, fırın ürünü ve dondurma. Bu ürünlerde aroma yağın içinde dağılır. MCT, orta zincirli trigliserit (yağın yapı taşı) demektir. Çoğunlukla kaprilik (C8) ve kaprik (C10) yağ asidinden oluşur [3]. Bu yağ asitleri doymuştur (zincirlerinde çift bağ yoktur) ve havayla zor bozulur [4]. Bir mayonez çalışmasında MCT'li mayonez katılan karışımda peroksit (bozunmanın ilk ürünü) daha az oluşmuştur [4].

Yağın türü aromanın hissedilişini değiştirir. Yağ, yağı seven aroma maddesini kendinde tutar. Yağın türü ve aroma maddesinin yağı ne kadar sevdiği, üründen ne kadar aroma salındığını belirler [5]. Yağda çözünmüş aroma suya katılırsa karışmaz. Yağ yüzeyde toplanır ve aroma eşit dağılmaz.

Suda dağılan aroma nedir?

Suda asılı duran küçük yağ damlacıkları. Suda dağılan aroma bir emülsiyondur: aromalı yağ suyun içinde çok küçük damlacıklar hâlinde durur. Damlacıkların birleşmesini emülgatör (yağla suyu bir arada tutan madde) önler. Lesitin bunlardan biridir. Karaman kimyonu yağı emülsiyonuna lesitinin ana bileşeni olan soya fosfatidilkolini katmak, kararlılığı belirgin artırmıştır [6]. Suda dağılan aroma içecek, şurup ve süt içeceği gibi sulu ürünlere gider.

"Suda çözünür" denir, ama aroma suda çözünmez, dağılır. Bu yüzden suda dağılan aromanın görünüşü süt beyazı ya da bulanıktır. Bu bir bozulma işareti değildir. Bulanık içeceklerin görünüşü de bu tür bir emülsiyondan gelir. Emülsiyon içeceğe aroma ve renk de verir. Konsantre hazırlanır, sonra içeceğe seyreltilir [7]. Damlacıklar çok küçültülürse emülsiyon berrak görünebilir. Bunun için damlacığın yarıçapı 100 nanometrenin (milimetrenin on binde biri) altına inmelidir [8].

Suda dağılan aroma neden çalkalanır ve serin saklanır?

Emülsiyon zamanla ayrışır. Çalkalamak damlacıkları yeniden dağıtır, serinlik ayrışmayı yavaşlatır.

Damlacıklar yukarı çıkar. Yağ damlası sudan hafiftir ve yavaş yavaş yüzeye çıkar, tıpkı sütte kaymağın üste çıkması gibi. Buna krema oluşumu denir. Damlacık sudan ağırsa tersine dibe çöker [9]. İçecek emülsiyonlarında bu farkı kapatmak için yağa ağırlık ayarlayıcı (yağı suya yakın ağırlığa getiren madde) katılır. Çam reçinesinden yapılan ester gum ve şekerden yapılan SAIB bunlardandır [9].

Küçük damlacık büyüğüne göç eder. Uçucu yağ suda çok az da olsa çözünür. Bu yüzden küçük damlacıktan suya, sudan büyük damlacığa geçer. Damlacıklar böylece büyür. Buna Ostwald olgunlaşması denir. Limon yağı emülsiyonlarında damlacık büyümesi saklama sıcaklığı arttıkça hızlanmıştır. En yoğunlaştırılmış limon yağı ise büyümeye karşı kararlı kalmıştır [10]. Bir çalışmada portakal yağına trigliserit yağı karıştırmak damlacık büyümesini yavaşlatmıştır [11]. Serin saklamak ve teknik veri sayfasındaki saklama koşuluna uymak emülsiyonu daha uzun korur (bkz. raf ömrü ve saklama).

TEC ne zaman kullanılır?

Alkollü üründe. TEC, trietil sitrattır: sitrik asitle etanolden yapılan bir esterdir. Ester, bir asitle bir alkolün birleşmesinden oluşan maddedir. Alkolle her oranda karışır. Suda ve bitkisel yağda ise sınırlı çözünür. Bu yüzden TEC'te çözünmüş aroma en kolay alkollü üründe dağılır.

Hangisini seçmeli?

Ürünün aromayı taşıyan kısmına bakılır. Aroma yağda taşınacaksa yağda çözünmüş aroma, suda taşınacaksa suda dağılan aroma seçilir. Alkollü üründe TEC'te çözünmüş aroma da kullanılabilir. Taşıyıcı, teknik veri sayfasının (TDS) bileşim satırında yazılıdır (bkz. TDS, SDS ve CoA).

TaşıyıcıAroma nereye karışırÖrnek ürünDikkat
Yağda çözünmüş (MCT)yağlı kısımçikolata, dolgu, şekerleme, sakız, fırın ürünü, dondurmasuya katılınca ayrılır
Suda dağılan (lesitin ve su)sulu kısımiçecek, şurup, süt içeceğigörünüşü bulanıktır, kullanmadan önce çalkalanır, serin saklanır
TEC'te çözünmüşalkollü kısımalkollü içeceksuda ve yağda sınırlı çözünür

Kaynaklar

  1. Scholten E., van der Linden E. et al. (2008). The Life of an Anise-Flavored Alcoholic Beverage: Does Its Stability Cloud or Confirm Theory?. Langmuir. https://doi.org/10.1021/la702186g
  2. Avrupa Parlamentosu ve Konseyi (2008). Regulation (EC) No 1333/2008 on food additives, Annex III, Part 4 (food additives including carriers in food flavourings) and Part 6, Table 1 (consolidated version 23.04.2024). Official Journal of the European Union. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2008/1333/oj
  3. Traul K., Driedger A. et al. (2000). Review of the toxicologic properties of medium-chain triglycerides. Food and Chemical Toxicology. https://doi.org/10.1016/s0278-6915(99)00106-4
  4. Raudsepp P., Brüggemann D. et al. (2014). Oxidative stabilization of mixed mayonnaises made with linseed oil and saturated medium-chain triglyceride oil. Food Chemistry. https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2013.11.141
  5. Relkin P., Fabre M. et al. (2004). Effect of Fat Nature and Aroma Compound Hydrophobicity on Flavor Release from Complex Food Emulsions. Journal of Agricultural and Food Chemistry. https://doi.org/10.1021/jf049477a
  6. Bylaite E., Nylander T. et al. (2001). Emulsification of caraway essential oil in water by lecithin and β-lactoglobulin: emulsion stability and properties of the formed oil–aqueous interface. Colloids and Surfaces B: Biointerfaces. https://doi.org/10.1016/s0927-7765(00)00212-5
  7. Klein M., Aserin A. et al. (2010). Enhanced stabilization of cloudy emulsions with gum Arabic and whey protein isolate. Colloids and Surfaces B: Biointerfaces. https://doi.org/10.1016/j.colsurfb.2010.01.008
  8. McClements D., Rao J. (2011). Food-Grade Nanoemulsions: Formulation, Fabrication, Properties, Performance, Biological Fate, and Potential Toxicity. Critical Reviews in Food Science and Nutrition. https://doi.org/10.1080/10408398.2011.559558
  9. Chanamai R., McClements D. (2000). Impact of Weighting Agents and Sucrose on Gravitational Separation of Beverage Emulsions. Journal of Agricultural and Food Chemistry. https://doi.org/10.1021/jf0002903
  10. Rao J., McClements D. (2012). Impact of lemon oil composition on formation and stability of model food and beverage emulsions. Food Chemistry. https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2012.02.174
  11. Park S., Hong C. et al. (2020). Prevention of Ostwald ripening in orange oil emulsions: Impact of surfactant type and Ostwald ripening inhibitor type. LWT. https://doi.org/10.1016/j.lwt.2020.110180